A Do Të Rriten Përsëri Çmimet e Karburantit?

Në prill të këtij viti, nafta në Shqipëri kushtoi 224 lekë për litër — çmimi më i lartë që nga fillimi i luftës në Lindjen e Mesme. Në qershor, kur bisedimet për armëpushim ngjallën shpresë dhe çmimi i naftës në bursë ra, Bordi i Transparencës e zbriti tavanin në 176 lekë.

Ky shkrim nis me një parashikim: ai kulm i prillit po kthehet.

Nëse çmimi i naftës Brent mbetet mbi 105 dollarë fuçia gjatë javës së ardhshme — të premten u mbyll në 108,68 — tavani i naftës në Shqipëri do të kthehet në zonën e 220 lekëve, ndoshta duke e kaluar edhe kulmin e prillit. Dhe kjo do të ndodhë brenda ditësh nga vendimi i radhës i Bordit, jo brenda muajsh.

Pjesa tjetër e këtij shkrimi shpjegon pse e themi këtë, sa kushton, kush përfiton — dhe pastaj, vetëm në fund, çfarë ndodhi në një shkretëtirë tetë mijë kilometra larg për ta shkaktuar.

Shqipëria nuk blen naftë bruto. Ajo blen naftë të rafinuar — gazoil dhe benzinë — kryesisht nga rafineritë greke dhe italiane. Ato rafineri e çmojnë produktin sipas bursave të Mesdheut, të cilat ndjekin çmimin e Brent-it brenda ditësh. Bordi i Transparencës, që qeveria e rikthehu në fund të marsit pikërisht për këtë luftë, e rillogarit tavanin sipas një metodologjie që ndjek ato bursa dhe kursin e këmbimit. Pompat pasojnë brenda javës.

Domethënë: Shqipëria nuk do të mbetet pa naftë. Ajo do të paguajë më shumë. Goditja mbërrin si faturë, jo si radhë.

Dhe fatura mund të llogaritet, sepse kemi dy pika referimi nga vetë ky vit.

Në fillim të prillit, kur çmimi i naftës në bursë arriti kulmin e parë të luftës, Bordi e caktoi naftën në 224 lekë — dhe Ministria e Ekonomisë sqaroi vetë se pa uljen prej 20 për qind të akcizës, që u aktivizua për herë të parë atë ditë, çmimi do të kishte qenë 233 lekë e gjysmë. Në mesin e qershorit, kur Brent-i kishte rënë në rreth shtatëdhjetë e ca dollarë mbi shpresën e një armëpushimi, tavani ishte 176.

Midis atyre dy pikave, çdo dollar i Brent-it lëviz çmimin shqiptar me afërsisht një lek e tetëdhjetë qindarka. Me Brent-in në 108 dollarë, kjo jep rreth 230 lekë para uljes së akcizës, dhe rreth 220 pas saj. Praktikisht, kulmi i prillit.

Kjo nuk është një parashikim me kristal. Është aritmetikë mbi çmimet që vetë Bordi i ka publikuar.

Shqipëria importon rreth shtatëqind e dyzet mijë tonë karburant në vit — afërsisht tetëqind e tetëdhjetë milionë litra. Çdo dhjetë lekë më shumë në litër i kushtojnë vendit rreth nëntëdhjetë milionë euro në vit.

Dhe kjo nuk është teori. Sipas analizës së revistës Monitor mbi të dhënat e importit, midis marsit dhe korrikut të këtij viti shqiptarët paguan rreth tetëdhjetë milionë euro më shumë për të njëjtën sasi karburanti. Konsumi ra vetëm 1,2 për qind. Në prill, në kulmin e çmimeve, importet ranë 14 për qind — dhe u kthyen menjëherë. Askush nuk ndaloi së ngari makinën. Askush nuk mundi.

Akciza, taksa e qarkullimit dhe taksa e karbonit janë shuma fikse për litër. Por TVSH-ja është njëzet për qind e çmimit përfundimtar, cilido qoftë ai. Kështu, çdo rritje e çmimit është një fitim automatik për thesarin. Në prill, sipas Monitor-it, qeveria arkëtoi më shumë TVSH nga çmimet e larta, dhe shpenzoi vetëm tridhjetë e shtatë milionë lekë — rreth treqind e shtatëdhjetë e pesë mijë euro — për mekanizmin e uljes së akcizës, gjatë pak ditëve kur nafta qëndroi mbi 220. Tetëdhjetë milionë euro nga xhepat e qytetarëve; treqind e shtatëdhjetë e pesë mijë euro lehtësim.

Taksat përbëjnë tashmë pesëdhjetë e dy për qind të çmimit të një litri naftë në Shqipëri — mbi njëqind lekë. Instituti ALTAX e ka llogaritur me një fjali: edhe sikur nafta bruto të blihej falas, vetëm taksat dhe kostot do ta çonin çmimin në rreth 130 lekë për litër. Sipas Global Petrol Prices, Shqipëria ka naftën e nëntë më të shtrenjtë në botë dhe të pestën në Evropë, pas Finlandës, Holandës, Zvicrës dhe Danimarkës — vende me të ardhura shumëfish më të larta.

Kur çmimi i karburantit rritet, teoria thotë se njerëzit e ulin përdorimin e makinës. Në Shqipëri, kjo lidhje pothuajse nuk ekziston, dhe arsyet janë strukturore.

Shqipëria është vendi i vetëm në Evropë pa trena. Transporti publik mbaron në periferi të Tiranës. Lëvizja ndërqytetëse është makinë ose asgjë. Tregu i karburanteve është oligopol, dhe siç e ka dokumentuar ALTAX, ai reagon në mënyrë asimetrike: rritjet reflektohen menjëherë, uljet ngadalë.

Dhe ka një rreth të dytë. Shqipëria importon ushqimin e vet. Që në mars, ALTAX regjistroi se rritja e naftës po ndikonte çmimet e importit të produkteve bujqësore. Karburanti nuk mbetet në pompë. Ai hyn te buka.

Amortizuesit ekzistojnë, dhe duhet thënë: leku është i fortë ndaj dollarit, monedhës në të cilën çmohet nafta — dhe pikërisht kjo shpjegon pse i njëjti Brent që në vitin 2022 e çoi naftën në 235 lekë, sot e çon në 220. Remitancat nga diaspora rriten kur kohët bëhen të vështira. Sezoni turistik po mbyllet. Të gjitha reale. Asnjëra e mjaftueshme.

Sepse të enjten në mëngjes, më 10 shtator, gjashtë zjarre u ndezën brenda pak minutash njëri nga tjetri përgjatë një vije të vetme në shkretëtirën saudite, në juglindje të Medinës. Satelitët Sentinel-3 fotografuan një re tymi rreth njëqind kilometra të gjatë. Sistemi FIRMS i NASA-s — që regjistron zjarre aktive, jo shkaqet e tyre — tregoi vatra të grupuara përgjatë të njëjtës vijë.

Ministria saudite e Energjisë e konfirmoi vetë: tubacioni Lindje-Perëndim ishte "objekt i sulmeve të shumta", kishte të lënduar, dhe linja u mbyll si masë paraprake.

Tubacioni Lindje-Perëndim — i njohur si Petroline — shtrihet rreth një mijë e dyqind kilometra nga kompleksi i Abqaiq-ut në Provincën Lindore deri në portin e Yanbu-së në Detin e Kuq. Është projektuar për shtatë milionë fuçi në ditë; zakonisht mbart katër deri pesë milionë — katër deri pesë për qind e furnizimit botëror me naftë.

Dhe që kur Irani e mbylli Ngushticën e Hormuzit, ai është rruga e vetme që nafta saudite ka për të dalë nga vendi. Rreth pesë milionë fuçi në ditë, që dikur ngarkoheshin në Gjirin Persik, janë devijuar përmes këtij tubi drejt Yanbu-së.

Rrjetet sociale ia atribuuan sulmin menjëherë Houthive të Jemenit. Riadi tha diçka tjetër. Qeveria saudite deklaroi se nuk do të hakmerrej, "për t'i dhënë qeverisë irakiane mundësinë të marrë masat e nevojshme". Bagdadi e dënoi sulmin dhe urdhëroi hetim.

Dronët erdhën nga Iraku — nga milicitë e lidhura me Iranin atje. Kjo do të thotë se një front i dytë, jo vetëm ai jemenas, po godet tani infrastrukturën saudite, dhe se Riadi po zgjedh të mos përgjigjet.

Dhe këtu qëndron historia e vërtetë, që asnjë postim viral nuk e tregon të plotë.

Hormuzi, i mbyllur nga Irani. Petroline, i goditur nga Iraku dhe i mbyllur. Dhe në të njëjtën ditë, Houthit pushtuan ishullin Perim në ngushticën Bab el-Mandeb — portën jugore të Detit të Kuq — dhe shpallën se çdo anije saudite që del andej do të jetë objektiv.

Çdo rrugë daljeje për naftën saudite është tani nën sulm njëkohësisht. Prodhimi saudit ra muajin e kaluar në nivelin më të ulët që nga viti 1990.

Për ta kuptuar peshën, mjafton një krahasim. Në maj 2019, Houthit goditën me dronë dy stacione pompimi të po këtij tubacioni. Dëme të lehta, mbyllje disaditëshe, Brent-i u rrit 0,9 për qind në 71 dollarë. Bota e harroi brenda javës — sepse Hormuzi ishte i hapur dhe kishte naftë mjaft. Sot Hormuzi është i mbyllur, prodhimi është në minimum historik, dhe alternativa e vetme sapo u godit.

Dhe kështu kthehemi aty ku nisëm.

Një dron i nisur nga Iraku, mbi një tub në shkretëtirën saudite, e cakton çmimin në një pompë në Kukës. Dhe nga çdo lek që ai çmim rritet, shteti shqiptar merr të pestën.

Shqipëria nuk e ndërtoi dobësinë e vet në Medinë. Ajo e ndërtoi në shtëpi: në një kod fiskal që e bën thesarin ortak të çdo krize, dhe në një sistem transporti që nuk i jep qytetarit asnjë mënyrë për të dalë nga makina.

Kur nafta të kalojë sërish 220 lekët, ulja e akcizës do të aktivizohet, dhe qeveria do ta shpallë si masë mbrojtjeje. Ajo do të vlejë 9 lekë e gjysmë për litër. Kaq vlente edhe në prill.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.