A Jane Paratë Tuaja në Rrezik? Banka e Parë Dixhitale në Shqipëri

PYETJET PA PËRGJIGJE PRAPA BANKËS SË PARË DIXHITALE NË SHQIPËRI

Së shpejti, një shqiptar i zakonshëm do të hapë një aplikacion, do të kalojë disa ekrane dhe do të depozitojë kursimet e tij në JET Bank — banka e parë plotësisht digjitale, pa degë fizike, e licencuar ndonjëherë në vend. Nuk do të ketë sportel për t’u afruar, as drejtues për t’i parë në sy, as degë fizike ku të kthehet nëse diçka shkon keq. Do të ketë vetëm një aplikacion, dhe pas atij aplikacioni një strukturë kompanish që shtrihet nga Tirana në Amsterdam, Qipro dhe Izrael, në fund të së cilës ndodhen njerëzit që do të mbajnë paratë e atij shqiptari. Pyetja e vetme që ky artikull shtron është ajo që ka më shumë rëndësi për depozituesin: A janë paratë e tij të sigurta?

Është një pyetje e drejtë dhe nuk shtrohet në mënyrë retorike. Shtrohet sepse institucioni i ngarkuar për t’iu përgjigjur — Banka e Shqipërisë, që i dha licencën JET Bank — është ballafaquar me një listë të gjatë shqetësimesh të dokumentuara nga vetë deputetë të Parlamentit të Shqipërisë, dhe nuk është përgjigjur në një mënyrë që t’i largojë dyshimet. Më poshtë është një rrëfim i asaj që dihet, i nxjerrë nga vendimet e publikuara të Bankës së Shqipërisë, nga raportimet e Monitor, nga regjistri publik i Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare dhe nga pyetjet zyrtare të opozitës drejtuar bankës qendrore. Lexuesi mund të peshojë vetë përgjigjen.

KUSH I MBAN PARATË

Fillimisht me strukturën, sepse struktura është gjëja e parë që një depozitues do të donte ta kuptonte — dhe gjëja e parë që i jep shqetësim një mbikëqyrësi bankar.

Sipas regjistrit zyrtar të Bankës së Shqipërisë, JET Bank mori miratimin paraprak në dhjetor 2025 dhe licencën e plotë bankare në mars 2026, me vendime të Këshillit Mbikëqyrës. Banka është në pronësi 100% të Jet Holding B.V., një kompani e regjistruar në Holandë në shtator 2025 — vetëm disa muaj para licencës — me kapital të paguar, sipas raportimit të Monitor, vetëm 50,000 euro. Që një kompani holding me vetëm 50 mijë euro kapital të qëndrojë në krye të një banke të licencuar që synon të mbajë kursimet e qytetarëve shqiptarë, është vetë një fakt që të bën të ndalesh.

Mbi dhe nën atë holding holandez, pronësia fragmentohet. Siç dokumentohet në dosjet e raportuara nga Monitor, Jet Holding ka gjashtë aksionarë. Aksionari dominues është Constador LTD, një kompani e regjistruar në Qipro, që zotëron rreth 71.5%. Aksionet e mbetura ndahen mes pesë kompanive të regjistruara në Izrael: Israel Albania Holding LTD me 12.4%, dhe katër aksionarë më të vegjël — Yebogogo LTD dhe Nathan Lawrence LTD me 4.9% secili, Don Albania Holdings LTD me 3.7%, dhe Ori Eyal LTD me 2.6%. Asnjë nga këta pesë nuk arrin në 25%.

Ky numër ka rëndësi sepse 25% është pragu në ligjin shqiptar mbi të cilin identiteti i pronarit përfitues duhet të zbulohet publikisht. Një strukturë ku çdo aksionar nën kompaninë kontrolluese qëndron nën këtë prag, është një strukturë ku pronarët përfundimtarë nuk kanë nevojë të emërtohen publikisht. Qoftë me qëllim apo rastësisht, tabela e aksioneve i mban jashtë detyrimit të zbulimit publik njerëzit pas gati një të treti të bankës. Për një depozitues që përpiqet të marrë përgjigje për pyetjen e thjeshtë “kush i mban paratë e mia?”, kjo është pikërisht struktura e gabuar.

NJERIU NË KRYE DHE HISTORIA E TIJ

Kompaninë cipriote Constador, që kontrollon bankën, e ka si aksionar të vetëm (sipas regjistrit të biznesit në Qipro, siç raporton Monitor) një biznesmen britaniko-izraelit të quajtur Idan Avishai. Avishai është gjithashtu, zyrtarisht, themeluesi dhe pronari i plotë i Jet Albania, entiteti pararendës përmes të cilit u ndërtua banka.

Sfondi profesional i Avishait, sipas profilit të tij publik, qëndron në platformat online të tregtimit të valutave të huaja — të ashtuquajturat platforma forex. Dhe këtu regjistri publik mbart një paralajmërim konkret. Siç raporton Monitor dhe konfirmohet në regjistrin publik të Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare (AMF), platforma forex Fortrade (që fillimisht operonte nën emrin FX Lider) u raportua publikisht nga AMF në 2018 për kryerjen e aktivitetit financiar pa licencë në Republikën e Shqipërisë. Të dhëna indirekte të raportuara nga Monitor e lidhin Avishain me atë platformë. Me fjalë të tjera, figura kontrolluese pas bankës së parë digjitale të Shqipërisë është e lidhur, përmes raportimeve dhe sfondit të tij, me një operacion forex që rregullatori financiar shqiptar e ka cilësuar si të paligjshëm në vend.

Drejtorja e bankës, Fatbardha Rino, një profesioniste e bankave me më shumë se dy dekada përvojë, e ka mbrojtur institucionin publikisht. Ajo ka deklaruar se JET Bank është në pronësi të një konsorciumi investitorësh ndërkombëtarë me pronarë përfitues të identifikuar, në plotësim të të gjitha kërkesave ligjore dhe rregullatore, dhe se Avishai, megjithëse një nga investitorët kryesorë të hershëm, nuk është as aksionari i vetëm as përfaqësuesi i vetëm i pronësisë së bankës. Kjo përgjigje bën pjesë në rekord dhe depozituesi ka të drejtë ta peshojë. Por ajo, vetë, nuk i jep përgjigje pyetjeve që deputetët shqiptarë i kanë parashtruar bankës qendrore.

PYETJET QË BANKA E SHQIPËRISË NUK I KA PËRGJIGJUR

Ky është thelbi i çështjes dhe këtu pyetja e depozituesit bëhet pyetje publike. Deputeti i opozitës Belind Këlliçi i është drejtuar Bankës së Shqipërisë në mënyrë zyrtare, me shkrim dhe në rekord publik, me një sërë pyetjesh specifike mbi mënyrën se si JET Bank mori licencën. Ai ka deklaruar se përgjigjet e bankës qendrore nuk i kanë zgjidhur ato. Ndër pyetjet që ai ka bërë publike:

• Nga erdhi kapitali i bankës? Rregullat bankare shqiptare kërkojnë një depozitë kapitale substanciale. Këlliçi i ka kërkuar Bankës së Shqipërisë të deklarojë vendin e origjinës së atyre fondeve, nëse janë transferuar nga llogaritë e Constador apo personalisht të Avishait, dhe si është verifikuar origjina e tyre e ligjshme. Këto nuk janë pyetje ekzotike. Janë pyetjet që çdo depozitues do të donte t’i kishte të përgjigjura përpara se t’u dorëzojë kursimet e tij.

• Çfarë u kontrollua për njerëzit në strukturë? Këlliçi ka pyetur, duke cituar dokumente që i atribuohet Ministrisë Federale Gjermane të Brendshme, nëse Banka e Shqipërisë ka kryer kontrolla sfondi për një figurë të quajtur Oliver Hemmer, i cili sipas tij kishte një pozicion drejtues të lidhur me Jet dhe Constador. Sipas atyre dokumenteve siç përshkruhen nga Këlliçi, Hemmer ishte drejtor i një kompanie, GRF Europe, që operonte në lidhje me një skemë mashtrimi forex të njohur si 4XFX, e lidhur me biznesmenin Gal Barak, i cili sipas Këlliçit u dënua në Austri për një skemë që nxori mbi 200 milionë euro nga qytetarë europianë. Duhet thënë qartë dhe drejt: dënimi që përshkruan Këlliçi është i Barakut, dhe lidhja e dokumentuar është se kompania e Hemmer operonte në lidhje me atë operacion. Nëse Banka e Shqipërisë e ka shqyrtuar këtë histori përpara se të licencojë një bankë në të cilën Hemmer raportohet se kishte një rol, është pikërisht ajo që Këlliçi ka pyetur — dhe pikërisht ajo që nuk është përgjigjur qartë.

• A ishin aksionarët të lidhur me platforma forex të paralajmëruara më parë? Këlliçi ka kërkuar që banka qendrore të konfirmojë nëse Avishai dhe kompanitë e lidhura me të janë të lidhura me entitete që ofronin shërbime forex, dhe nëse ndonjë prej tyre ka kryer aktivitet financiar pa licencë në Shqipëri — aktivitetin që AMF e ka shënuar në 2018.

• A kundërshtuan mbikëqyrësit e vetë bankës? Ndoshta pyetja më treguese ka të bëjë me procesin e brendshëm të Bankës së Shqipërisë. Siç raporton Monitor, licencimi i JET Bank nuk kaloi pa debat brenda bankës qendrore vetë, dhe një menaxher në Departamentin e Mbikëqyrjes raportohet se dha dorëheqjen pa firmosur propozimin për miratimin paraprak. Këlliçi ka kërkuar që Banka e Shqipërisë të konfirmojë nëse pati kundërshtime nga departamentet përgjegjëse për licencimin gjatë vlerësimit të aplikimit. Një dorëheqje e raportuar në shenjë proteste, brenda vetë organit përgjegjës për mbrojtjen e depozituesve, nuk është një detaj që një qytetar i kujdesshëm mund ta shpërfillë.

Për këto dhe pyetje të tjera, përgjigjet në rekord publik janë, sipas vlerësimit të parlamentarëve që i bënë, të paplota.

PRA — A ËSHTË E SIGURT?

Ky artikull nuk mund t’i thotë një kursimtari shqiptar, me siguri absolute, se paratë e tij janë të pasigurta në JET Bank. Askush jashtë dosjeve konfidenciale të bankës qendrore nuk mund ta bëjë. Banka është e licencuar; operon brenda perimetrit të rregulluar bankar; drejtorja e saj thotë se është plotësisht në përputhje; dhe Banka e Shqipërisë ka deklaruar se ka kryer kontrollet e saj. Këto fakte janë reale dhe bëjnë pjesë në përgjigje.

Por qëllimi i mbikëqyrjes bankare nuk është t’u kërkojë qytetarëve të besojnë mbi besim. Është ta bëjë përgjigjen e pyetjes “a janë paratë e mia të sigurta?” të verifikueshme, jo thjesht shpresë. Një bankë pronarët përfundimtarë të së cilës janë të rregulluar pak poshtë pragut të zbulimit të detyrueshëm; figura kontrolluese e së cilës është e lidhur me një platformë forex që rregullatori i vendit e ka cilësuar si të paligjshme; orbita e së cilës korporative përfshin një person të lidhur me dokumente zyrtare me një skemë mashtrimi europiane të dënuar; dhe licencimi i së cilës raportohet se shkaktoi një dorëheqje brenda departamentit të mbikëqyrjes së bankës qendrore — një bankë e tillë është një bankë për të cilën pyetjet më të rëndësishme mbeten të hapura.

Një shqiptar që vendos nëse t’u besojë kursimet e tij këtij institucioni, meriton që ato pyetje të marrin përgjigje përpara depozitimit, jo pas tij. Opozita i ka bërë në Parlament. Monitor dhe të tjerë i kanë dokumentuar strukturën. Regjistri i Autoritetit të Mbikëqyrjes Financiare qëndron. Ajo që mungon ende është një përgjigje e plotë dhe bindëse nga institucioni i vetëm puna e të cilit është të garantojë se përgjigja për “a janë paratë e mia të sigurta?” është po. Derisa ajo përgjigje të vijë, kursimtari i kujdesshëm ka të drejtë të bëjë atë që rregullatori ende nuk e ka bërë për të: të pyesë dhe të presë një përgjigje reale.

E Vërteteta — ku e vërteta gjithmonë fiton.