A Po Shkojmë Drejt Një Lufte Nukleare?

Një Goditje 350 Metra nga Reaktori i Iranit. Çfarë Po Thotë Vërtet?

Nga E Vërteta | 19 Mars 2026

Të martën në mbrëmje, një predhë goditi dhe shkatërroi një strukturë brenda perimetrit të Centralit Bërthamor të Bushehrit në Iran — reaktori i vetëm operacional i vendit. Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike konfirmoi se struktura e goditur ndodhej 350 metra larg vetë reaktorit të Bushehrit. Nuk pati dëmtime në reaktor, tha Drejtori i Përgjithshëm Rafael Grossi, dhe as të lënduar në staf. Me diferencën më të ngushtë të mundshme, bota shmangu diçka për të cilën nuk ekziston asnjë manual.

Ishte dita e nëntëmbëdhjetë e luftës.

Goditja ishte sulmi i parë i njohur brenda territorit të një objekti bërthamor operacional iranian që nga fillimi i operacioneve ushtarake SHBA–Izrael më 28 shkurt. Ajo erdhi ndërkohë që fushata kishte goditur tashmë rrjetin elektrik të Iranit, infrastrukturën e naftës në South Pars dhe Asaluyeh, si dhe — në luftën 12-ditore të qershorit 2025 — objektet e pasurimit në Natanz dhe Fordow. Ajo që mbetet në këmbë në Bushehr nuk është një objekt armësh. Është një reaktor civil energjie, i ndërtuar nga Rusia, që funksionon me karburant rus dhe ku punojnë pjesërisht teknikë rusë.

Reagimi i Moskës ishte i menjëhershëm dhe i ashpër. Zëdhënësja e Ministrisë së Jashtme ruse, Maria Zakharova, dënoi atë që e quajti një goditje “të papërgjegjshme dhe krejtësisht të papranueshme” në perimetrin e brendshëm të Bushehrit, vetëm disa metra nga një reaktor operacional, duke paralajmëruar se sulme të tilla paraqesin rreziqe të papranueshme radiologjike për Lindjen e Mesme. CEO i Rosatom, Alexey Likhachev, paralajmëroi se reaktori operon me kapacitet të plotë, duke përmbajtur 72 ton karburant dhe 210 ton shtesë karburant të përdorur, dhe e cilësoi çdo goditje ndaj një objekti të tillë si një “katastrofë në shkallë rajonale”. Rreth 480 punonjës të Rosatom mbeten në vend pas dy raundeve evakuimi, ndërsa po përgatitet një i tretë.

Pyetja që askush nuk po e shtron mjaftueshëm qartë është nëse kjo “goditje pranë objektivit” ishte vërtet një gabim.

Ditë para goditjes, ishte dhënë një sinjal shumë i ndryshëm. David Sacks — përgjegjësi i Presidentit Trump për inteligjencën artificiale dhe kriptomonedhat — u shfaq në podcastin All-In dhe paralajmëroi se nëse lufta vazhdon për javë apo muaj, Izraeli mund të përballet me shkatërrime të rënda, duke ngritur shqetësime për “përshkallëzimin e luftës nga Izraeli deri në përdorimin e një arme bërthamore”. Ai e quajti një skenar të tillë “vërtet katastrofik” dhe e renditi ndër “shumë skenarë të frikshëm për mënyrën se ku mund të çojë përshkallëzimi”.

Sacks gjithashtu përshkroi Iranin si një “çelës të fundit” mbi fatin ekonomik të shteteve të Gjirit, duke argumentuar se përshkallëzimi i mëtejshëm mund të destabilizojë tregjet e energjisë dhe ekonomitë rajonale në mënyra të vështira për t’u kthyer pas. Receta e tij ishte e drejtpërdrejtë: Uashingtoni duhet të shpallë fitore dhe të kërkojë një dalje të negociuar. “Ky është një moment i mirë për të shpallur fitore dhe për t’u larguar,” tha ai, “dhe kjo është qartësisht ajo që tregjet duan të shohin.”

Trump i hodhi poshtë komentet në Shtëpinë e Bardhë. “Izraeli nuk do ta bënte këtë. Izraeli kurrë nuk do ta bënte këtë,” u tha ai gazetarëve. Por vetë mohimi konfirmoi se diskutimi tashmë ishte bërë publik — një prag i kaluar.

Qoftë me qëllim apo jo, kjo sekuencë prodhoi diçka të saktë: një figurë e lartë e administratës ngriti spektrin bërthamor në një forum të shpërndarë gjerësisht dhe, brenda pak ditësh, një municion ra 350 metra nga i vetmi reaktor që ende nuk ishte goditur. Kufijtë e asaj që konsiderohet e mendueshme në këtë luftë u zhvendosën dukshëm brenda 72 orëve.

Problemi nuk është vetëm retorika e përshkallëzimit. Është se opsionet po ngushtohen në mënyra që aktorët kryesorë nuk mund t’i pranojnë lehtë.

Seth Jones, president i Departamentit të Mbrojtjes dhe Sigurisë në Qendrën për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare, i tha NPR se as Izraeli dhe as Shtetet e Bashkuara nuk kanë mjaftueshëm municione — as ofensive, as mbrojtëse — për një luftë që zgjat me javë në muaj. Ai vuri në dukje se në vitin 2025, ushtria amerikane përdori një të katërtën e të gjitha raketave THAAD brenda pak ditësh operimi kundër Iranit. Kjo ishte lufta 12-ditore e vitit të kaluar. Kjo tashmë është në ditën e nëntëmbëdhjetë.

Konflikti është shndërruar në një garë armatimesh midis raketave dhe dronëve iranianë dhe kundërmasave të SHBA-së, Izraelit dhe shteteve të Gjirit. Ndërsa goditjet amerikane dhe izraelite kanë dëmtuar rëndë infrastrukturën raketore të Iranit, Irani po përshtatet duke shpërndarë objektivat, duke u mbështetur në dronë më të lirë dhe duke synuar të shkaktojë dhimbje psikologjike dhe ekonomike më shumë sesa të shkatërrojë pozicione ushtarake.

Pamja evropiane është edhe më e zymtë. Drejtori ekzekutiv i Rheinmetall, Armin Papperger, paralajmëroi se në një krizë, rezervat evropiane do të shteronin brenda pak ditësh, duke shtuar se “nëse Gjermania do të sulmohej nesër, ndoshta do të përfundonim si Ukraina.” Ky vlerësim u bë për një konflikt hipotetik. Konflikti real po vazhdon prej gati tre javësh.

Një ndërhyrje tokësore e NATO-s — opsion që ndonjëherë përmendet kur bombardimet ajrore nuk kanë arritur ndryshim regjimi — përballet me të njëjtin problem. Në vitin 2011, gjatë operacioneve në Libi, forcat evropiane të NATO-s shteruan municionet precize brenda rreth dhjetë ditësh dhe kërkuan furnizim nga SHBA për të vazhduar. Irani nuk është Libia. Është një vend me 90 milionë banorë, me fortifikime të thella, arkitekturë të shtresëzuar raketore dhe dekada përgatitjeje për pikërisht këtë skenar.

Çdo operacion zbarkimi, në këto kushte, nuk do të ishte një fushatë. Do të ishte një katastrofë.

Kjo na kthen te Bushehri dhe ajo që përfaqëson realisht hendeku prej 350 metrash.

Goditja në Bushehr ishte sulmi i parë i konfirmuar ndaj një centrali bërthamor gjatë këtij konflikti. Në qershor 2025, gjatë luftës 12-ditore, operacionet amerikane përdorën bombardues B-2 për të goditur objektet bërthamore iraniane, duke shkaktuar dëme të mëdha në Natanz, Fordow, Isfahan dhe Arak. Centrali i Bushehrit, megjithatë, mbeti i paprekur — deri të martën.

Ky përjashtim tashmë ka përfunduar. Dhe mesazhi që fshihet pas kësaj nuk është thjesht ushtarak. Kreu i IAEA, Rafael Grossi, i tha NBC News se agjencia nuk kishte identifikuar “elemente të një programi sistematik për prodhimin e armëve bërthamore” në Iran, ndërsa konfirmoi se Teherani kishte pasuruar uranium në 60% — një nivel shumë përtej nevojave civile, që ngre pyetje serioze pa një objektiv të qartë. Justifikimi zyrtar i luftës mbështetet fort mbi këtë pasurim. Përfundimi i luftës me programin e uraniumit ende në këmbë — edhe të dobësuar — do të kërkonte një shpjegim se çfarë u arrit realisht.

Për Netanyahun, ky shpjegim ka peshë ekzistenciale politike. Premisa e fushatës ishte se kërcënimi ndaj sigurisë së Izraelit ishte ekzistencial dhe kërkonte veprim. Pranimi i një armëpushimi ndërsa Irani ende posedon material të ndashëm do të nënkuptonte se fushata e bëri Izraelin më pak të sigurt, jo më shumë. Presioni i brendshëm që do të pasonte është i lehtë për t’u imagjinuar.

Nëse lufta vazhdon të zvarritet, nëse numri i viktimave në të gjitha anët vazhdon të rritet — zyrtarët iranianë kanë thënë se më shumë se 1,300 persona janë vrarë në Iran që nga fillimi i konfliktit, ndërsa ushtria amerikane ka raportuar shtatë ushtarë amerikanë të vrarë — hapësira midis objektivave të deklaruara dhe atyre të arritshme do të vazhdojë të ngushtohet. Luftërat kanë një logjikë kur opsionet pakësohen. Ajo që bëhet e pranueshme ndryshon jo përmes debatit, por përmes konsumimit.

Ajo që ndodhi 350 metra nga reaktori i Bushehrit të martën në mbrëmje ishte një paralajmërim. Paralajmërimi mund të mos ketë qenë i drejtuar ndaj Teheranit.

E Vërteta mbulon gjeopolitikën, konfliktet dhe fuqinë. Kjo analizë pasqyron qëndrimin editorial të publikimit.