AMERIKA PO LARGOHET — ÇFARË DO TË THOTË KJO PËR SHQIPTARËT?

Në ditën e tij të parë si kryetar bashkie i Vilseck-ut, një qytet i vogël bavarez me rreth gjashtë mijë banorë, Thorsten Grädler mbajti një konferencë hyrëse për shtyp. Një gazetar e ndërpreu për ta pyetur mbi lajmin: Shtetet e Bashkuara po tërhiqnin pesë mijë trupa nga baza Rose Barracks në periferi të qytetit. Grädler nuk ishte informuar paraprakisht. Nuk ishte paralajmëruar. E mësoi nga një reporter.

“Nëse ajo që po thonë është e vërtetë,” tha ai, “dhe pesë mijë ushtarë largohen nga qyteti ynë, bashkë me familjarët e tyre, po flasim për dymbëdhjetë mijë deri në trembëdhjetë mijë njerëz që largohen nga Vilseck-u. Kjo është dyfishi i numrit të njerëzve që jetojnë këtu. Kjo do të ketë pasoja dramatike.”

Ajo që po ndodh në Vilseck nuk është një histori gjermane. Është një histori ballkanike. Dhe për shqiptarët në Kosovë dhe Shqipëri, ajo mbart një peshë të veçantë që shtypi europian, i përqendruar te krahu lindor i NATO-s dhe buxhetet mbrojtëse të Europës Perëndimore, e ka humbur kryesisht.

Prania ushtarake amerikane në Gjermani është shtylla logjistike e të gjithë operacionit europian të NATO-s. Bazat ajrore në territorin gjerman kanë qenë kritike për operacionet amerikane në Lindjen e Mesme dhe kanë ofruar kujdes mjekësor shpëtimtar për ushtarët e plagosur nga Iraku dhe Afganistani. Brigada Stryker në Vilseck — komandantë tankesh, specialistë armësh, pilotë — është një forcë dislokimi të shpejtë e projektuar posaçërisht për të përforcuar krahun lindor të NATO-s. Largimi i saj, sipas burimeve të Bild, do ta dobësonte drejtpërdrejt atë krah. Dhe ai krah përfshin Ballkanin.

Shtetet e Bashkuara aktualisht kontribuojnë me afërsisht gjashtëqind trupa në KFOR, forca paqeruajtëse e udhëhequr nga NATO në Kosovë, dhe drejtojnë Komandën Rajonale Lindje nga Camp Bondsteel pranë Ferizajt — një nga instalimet më të mëdha ushtarake amerikane në Europë, ndërtuar në vitin 1999 menjëherë pas ndërhyrjes së NATO-s kundër Millosheviçit. Në themelimin e tij atë vit, KFOR përbëhej nga pothuajse pesëdhjetë mijë trupa shumëkombëshe. Sot numëron rreth pesë mijë. Reduktimi ka qenë gradual, i menaxhuar dhe i bazuar mbi supozimin se ambienti i sigurisë në Kosovë ishte mjaftueshëm stabil për ta përballuar atë. Ky supozim nuk është plakur mirë. Serbia nuk e ka njohur pavarësinë e Kosovës. Rusia dhe Kina vazhdojnë të bllokojnë anëtarësimin e Kosovës në organizata ndërkombëtare. Pjesa veriore e Kosovës mbetet një zonë tensionesh të përsëritura. Në maj të vitit 2023, më shumë se tridhjetë ushtarë paqeruajtës të NATO-s u plagosën në përleshje me protestues serbë në veri. Ambienti i sigurisë që justifikoi një forcë prej pesëdhjetë mijë trupash në vitin 1999 nuk është zgjidhur. Është menaxhuar.

Pyetja që po shtrohet tani në Prishtinë dhe Tiranë — në heshtje, nga zyrtarë që e kanë mësuar koston e ta thuash me zë të lartë — është nëse qasja transaksionale e Trump ndaj NATO-s zbatohet për Kosovën në të njëjtën mënyrë siç zbatohet për Gjermaninë. Ish-zyrtari i lartë i NATO-s Jamie Shea ishte i drejtpërdrejtë: Trump “mund t’i kërkojë Kosovës favore në këmbim të mbajtjes së trupave.” Ish-komandanti i Forcës së Sigurisë së Kosovës, Kadri Kastrati, ishte po aq i drejtpërdrejtë: vendi është “aktualisht i paaftë të mbrojë veten.” Departamenti Amerikan i Mbrojtjes ka deklaruar se nuk ka ndryshime të planifikuara në pozicionimin e forcave në Kosovë. Departamenti Amerikan i Mbrojtjes gjithashtu nuk e paralajmëroi Gjermaninë para se të njoftonte tërheqjen nga Vilseck-u.

Pozicioni i Shqipërisë në këtë ekuacion është ndryshe, por po aq me pasoja. Shqipëria iu bashkua NATO-s në vitin 2009 dhe ka qenë anëtarja më vazhdimisht entuziaste e aleancës në Ballkanin Perëndimor, duke dërguar trupa në Afganistan dhe Irak, duke ofruar territorin e saj për përdorim ushtarak amerikan dhe duke mirëpritur hapjen e Bazës Ajrore të Kuçovës — baza e parë ajrore e NATO-s në Ballkanin Perëndimor, inauguruar në mars 2024. Baza, e ndërtuar mbi një strukturë të epokës sovjetike, qyteti i së cilës gjatë Luftës së Ftohtë quhej fjalë për fjalë “Stalin”, përfaqëson një nga transformimet më goditëse gjeopolitike në historinë moderne shqiptare: nga Pakti i Varshavës në qendrën e parë ajrore të NATO-s në Ballkanin Perëndimor brenda një brezi të vetëm. Korpusi i Inxhinierëve të Ushtrisë Amerikane njoftoi në vitin 2025 një kontratë pesëvjeçare për projekte ndërtimi dhe mirëmbajtjeje në bazat ushtarake në Shqipëri, Kosovë dhe Bullgari — një sinjal, thanë analistët në Prishtinë në atë kohë, se angazhimi amerikan ndaj rajonit ishte real dhe afatgjatë.

Këto sinjale tani kërkojnë një riinterpretim. Tërheqja nga Vilseck-u u njoftua pa paralajmërim për aleatët. Ajo nuk u shkaktua nga një rishikim strategjik, por nga një konflikt personal mes Trump-it dhe kancelarit gjerman Friedrich Merz, i cili kishte kritikuar publikisht qasjen e administratës ndaj luftës me Iranin. Burime të cituara nga Euronews e përshkruan vendimin si pa “asnjë strategji” pas tij. Trump ka deklaruar që atëherë se reduktimi do të shkojë “shumë më tej” se pesë mijë trupa. Një Amerikë që përdor dislokimet ushtarake si instrumente ndëshkimi personal është një Amerikë, angazhimet e së cilës varen nga marrëdhëniet personale — dhe marrëdhëniet personale ndryshojnë.

Për komunitetet shqiptare, historia e angazhimit amerikan nuk është abstrakte. Në vitin 1999, Shtetet e Bashkuara udhëhoqën ndërhyrjen e NATO-s që ndaloi spastrimin etnik të popullsisë shqiptare të Kosovës. Ishte fuqia ushtarake amerikane, vullneti politik amerikan dhe gatishmëria amerikane për të vepruar pa autorizimin e Kombeve të Bashkuara që shpëtuan jetë dhe krijuan kushtet për pavarësinë eventuale të Kosovës. Ajo ndërhyrje nuk është një fusnotë në kujtesën shqiptare. Është themeli i marrëdhënies. Camp Bondsteel mban emrin e një amerikani të dekoruar me Medaljen e Nderit. Baza e Kuçovës u ndërtua mbi rrënojat e epokës së Stalinit. Përputhja midis interesit kombëtar shqiptar dhe pranisë ushtarake amerikane ka qenë ndër më të afërtat në Europë.

Ajo që ilustron tërheqja nga Vilseck-u është se kjo përputhje nuk mund të merret si e përhershme. Shqipëria dhe Kosova janë strategjikisht të rëndësishme për Shtetet e Bashkuara — Ballkani ofron qasje në Mesdhe dhe Adriatik, dhe bllokimi i ndikimit rus dhe kinez në rajon mbetet një interes real amerikan. Por rëndësia strategjike dhe besueshmëria politike janë gjëra të ndryshme. Administrata Trump ka demonstruar, këtë javë në Gjermani, se është e gatshme t’i nënshtrojë logjikën strategjike pakënaqësive politike. Një reduktim i forcave amerikane në Kosovë, nëse ndodh, nuk do të shpallet me më shumë paralajmërim sesa ai që mori Grädler. Do të vijë në të njëjtën mënyrë: nga një gazetar, në një konferencë shtypi, në ditën e parë të punës së dikujt.

Mësimi për Tiranën dhe Prishtinën nuk është se Shtetet e Bashkuara e kanë braktisur Ballkanin. Nuk e kanë bërë. Mësimi është se varësia nga një patron i vetëm, angazhimet e të cilit menaxhohen në mënyrë transaksionale, është një cenueshmëri, jo një garanci. Ish-ministri shqiptar i Mbrojtjes, Fatmir Mediu, e tha troç: “Stabiliteti i Kosovës dhe i gjithë rajonit nuk mund të lihet në mëshirë të fatit.” Ai propozoi një forcë të përbashkët ushtarake me vendet anëtare të NATO-s në Ballkanin Perëndimor — Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe Malin e Zi — si një mbrojtje strukturore pikërisht kundër këtij lloji pasigurie.

Tetëdhjetë vjet më parë, ushtarët amerikanë mbërritën në Bavari si pushtues. Ata qëndruan si aleatë. U bënë fqinjë. Qyteti i Vilseck-ut ndërtoi ekonominë e tij rreth pranisë së tyre për tre breza, dhe kryetari i tij i ri i bashkisë mësoi se ajo prani po merrte fund nga një gazetar në një konferencë shtypi në ditën e tij të parë në detyrë. Kështu nuk trajtohet një aleat. Kështu trajtohet një i varur.

Shqipëria dhe Kosova kanë qenë ndër partnerët më besnikë të Amerikës në Europë. Pyetja që duhet të bëjnë tani — jo në vend të asaj besnikërie, por krahas saj — është çfarë po ndërtojnë për ditën kur patroni vendos, pa paralajmërim, se kushtet e marrëdhënies kanë ndryshuar.