BARNAT QË VRASIN: SKANDALI I HESHTUR I INDUSTRISË FARMACEUTIKE

BARNAT QË VRASIN: SKANDALI I HESHTUR I INDUSTRISË FARMACEUTIKE SHQIPTARE

Kur një e moshuar 75-vjeçare preferon të marrë autobusin drejt Maqedonisë vetëm për të blerë barnat e saj, diçka ka shkuar thellësisht keq. Jo vetëm me farmacitë shqiptare. Me të gjithë sistemin. Ky artikull nuk mbështetet në thashetheme apo akuza politike. Mbështetet në raportet zyrtare shtetërore, investigimet e gazetarëve, operacionet policore dhe studimet akademike — dokumente që ekzistojnë, që janë publike, dhe që shumica e shqiptarëve nuk i kanë lexuar kurrë.

NJË TREG PA KONTROLL TË VËRTETË

Shqipëria ka mbi 1,000 farmaci, 200 depo farmaceutike, 210 agjenci private farmaceutike dhe 42 farmaci spitalore. Numrat duken të mëdhenj. Por pas tyre fshihet një realitet shqetësues: shumica dërrmuese e barnave vijnë nga importi, dhe kontrolli mbi to është pothuajse simbolik.

Agjencia përgjegjëse — AKBPM (Agjencia Kombëtare e Barnave dhe Pajisjeve Mjekësore) — ka detyrim ligjor të testojë dhe të monitorojë barnat që qarkullojne në tregun shqiptar. Por çfarë ndodh në realitet? Sipas investigimit të realizuar nga BIRN Albania dhe publikuar nga VoxNews, ndër 3,624 medikamente të autorizuara dhe riautorizuara gjatë viteve 2020–2023, AKBPM ka kryer analiza të plota vetëm për 644 prej tyre. Laboratori i agjencisë, sipas të njëjtës burim, funksionon me kapacitet shumë të kufizuar dhe "nuk ofron asnjë garanci mbi cilësinë e të gjitha barnave të importuara."

Kjo është mungesë strukturore.

LIGJI QË HAPI DERËN

Problemi filloi të thellohet pas vitit 2014, kur qeveria ndryshoi ligjin "Për Barnat dhe Shërbimet Farmaceutike." Ndryshimi i lejoi Shqipërisë të importojë barna jo vetëm nga vendet e Bashkimit Europian, SHBA-ja apo vendet me standarde të larta perëndimore, por edhe nga vende të tjera pa të njëjtat garanci cilësie. Arsyetimi zyrtar ishte ulja e kostos. Efekti real, siç konfirmohet nga Kontrolli i Lartë i Shtetit (KLSH) në raportin e vitit 2024, ishte ekspozimi i qytetarëve shqiptarë ndaj barnave "që nuk kanë cilësinë dhe sigurinë e standardeve të BE-së."

Thënë troç: ligji mundësoi hyrjen e barnave të cilësisë më të ulët, ndërkohë që kapacitetet e kontrollit mbetën të dobëta.

KLINIKA QË OPERON ME BARNA TË SKADUARA

Rasti i klinikës private "International Medicare" në Tiranë ilustron se çfarë do të thotë kjo në praktikë. Gjatë kontrolleve të shtatorit 2025, autoritetet gjetën 27 lloje medikamentesh të skaduara brenda klinikës. Ndër to ishin Rifocin 250 mg — antibiotik i skaduar që prej majit 2025, i përdorur për trajtimin e infeksioneve të rënda bakteriale — si dhe Gadovist, agjent kontrasti për procedura mjekësore, i skaduar që nga viti 2023. Shërbime kirurgjikale po kryheshin me produkte të ndaluara, kontrabandë dhe të skaduara. Klinika u bllokua. Por sa të tjera vazhdojnë të operojnë?

MAFIA E ILAÇEVE DHE FONDI I SHËNDETIT

Nëse rasti i klinikës duket i izoluar, raporti 413-faqësh i Kontrollit të Lartë të Shtetit mbi Fondin e Sigurimit të Detyrueshëm të Kujdesit Shëndetësor (FSDKSH) tregon se problemi është sistemik. KLSH zbuloi se Drejtoria e Kontrollit pranë Fondit ka shmangur dokumentimin e datës së skadencës së barnave në depot farmaceutike. Në procesverbalet e inventarizimit, regjistrohej vetëm sasia fizike e barnave — data e skadencës mungonte tërësisht. Kjo nuk ishte gabim. Ishte hapësirë e qëllimshme për abuzim.

Por skandali nuk ndalet aty. Nga shtatori 2023 deri në shtator 2025, FSDKSH u drejtua nga Spartak Zekja — i njëjti person i cili më vonë u arrestua nga Prokuroria për skema mashtruese me ilaçet. Zekja ishte, sipas KLSH-së, ish-pronar i depove farmaceutike dhe i një kompanie që kishte përfituar fonde publike — dhe u vendos në krye të institucionit që duhej të kontrollonte pikërisht atë sektor nga ku vinte. Kontratat mes FSDKSH dhe subjekteve farmaceutike, sipas raportit, ishin ndryshuar me qëllim për të kufizuar kontrollin e farmacive dhe depove — duke hequr de facto çdo përgjegjësi nga Fondi.

Pandemia COVID-19 ekspozoi edhe më shumë boshllëqet e sistemit. Investigimi i Qendrës Shqiptare të Gazetarisë Cilësore (ACQJ) dokumentoi se gjatë krizës, barna si Inhixa, Clexane, Favira, Alphagan, Cyrotex, Aricept, Medrol dhe Coaprovel po shiteshin lirshëm nëpër farmaci — pa recetë mjekësore dhe pa autorizim. Disa prej tyre, si Favira, nuk ishin as të regjistruara për përdorim në Shqipëri. AKBPM-ja, sipas të njëjtit investigim, pati "një rol thuajse të padukshëm" gjatë kësaj periudhe — nuk sensibilizoi popullsinë, nuk kontrolloi farmacitë dhe nuk garantoi çmimet e unifikuara apo luftimin e kontrabandës.

Njerëzit, të frikësuar dhe të dëshpëruar, blinin çfarë u ofrohej. Shpesh pa ditur nëse ishte i sigurt, i regjistruar, apo madje i vërtetë.

OPERACIONI "SHIELD": KONFIRMIM NDËRKOMBËTAR

Madhësia e problemit konfirmohet edhe nga operacionet ndërkombëtare. Gjatë periudhës prill–tetor 2022, Policia Shqiptare mori pjesë në operacionin "Shield" të koordinuar nga Europol kundër kontrabandës së barnave, ku 59 grupe kriminale u goditën dhe 349 të dyshuar u arrestuan në nivel europian. Policia Shqiptare kreu 6 operacione, arrestoi 14 persona dhe sekuestroi medikamente me vlerë mbi 100,000 euro. Janari i 2026 solli operacionin "Audienca" në Tiranë, ku u sekuestruan mbi 10,000 suplemente ushqimorë dhe herbalë të skaduara nga një depo e lidhur me rrjete ndërkombëtare reklamash dixhitale. Administratori, një shtetas 53-vjeçar i Bosnjë-Hercegovinës, mbetet ende në arrati.

FARMAKOVEGJILANCA: SISTEMI QË NUK KA ZË

Edhe kur barnat shkaktojnë dëm, sistemi i raportimit është i pazhvilluar. Studimi akademik i publikuar në revistën shkencore Biomedicine & Prevention nga Hoxha dhe bashkautorë (2024) tregon se profesionistët e shëndetit dhe pacientët shqiptarë nuk janë të ndërgjegjshëm për mënyrën e raportimit të reaksioneve negative ndaj barnave — dhe se vetëm në dhjetor 2022 u fut në ligj detyrimi për raportim brenda afateve kohore. Gjithashtu, faqja zyrtare e AKBPM-së nuk publikon asnjë listë periodike të reaksioneve negative të konfirmuara, të aksesueshme nga publiku i gjerë.

Studimi i botuar në revistën Pharmacy (MDPI, Nëntor 2024) nga Xhafaj dhe bashkautorë, bazuar në anketimin e 93 farmacistëve nëpër Shqipëri, dokumentoi se mungesat e barnave janë të shpeshta — veçanërisht për barnat kardiovaskulare dhe ato të sistemit nervor qendror. Ndërprerjet e zinxhirit të furnizimit, pengesat rregullatore dhe prodhimi i ulët vendas janë identifikuar si shkaktarët kryesorë.

Ç’DO TË THOTË NJË SISTEM QË NUK MBRON QYTETARËT?

Nuk jemi duke folur për raste të izoluara. Jemi duke folur për një model: ligje të dobësuara që hapin tregun pa forcuar kontrollin; institucione rregullatore me laboratorë që testojnë vetëm 18% të barnave në qarkullim; fonde publike të drejtuar nga njerëz me interesa private në të njëjtin sektor; kontrata të manipuluara për të bllokuar inspektimet; farmaci dhe klinika që operojnë me produkte të skaduara; dhe qytetarë që pagojnë me shëndetin e tyre.

Dhe ndërkohë, e moshuara 75 vjecare vazhdon të marrë autobusin per ne Maqedoni.