Dëshpërimi Strategjik: Kriza e Rezervave të Naftës në Botë

AVANTAZHI I TË DËSHPËRUARIT: SI NJË IRAN I GODITUR ARRITI TË MBAJË KARTËN MË TË FORTË PËRBALLË PERËNDIMIT

Numri më domethënës në luftën mes Shteteve të Bashkuara dhe Iranit nuk është numri i viktimave apo i raketave të lëshuara. Është 340.3 milionë fuçi. Kjo është sasia e naftës që kishte mbetur në Rezervën Strategjike të Naftës të SHBA-së në mesin e muajit qershor, niveli më i ulët që nga viti 1983, kur Ronald Reagan po e mbushte rezervën për herë të parë dhe ekonomia amerikane ishte vetëm një pjesë e madhësisë që ka sot.

Rezerva po zvogëlohet me pothuajse nëntë milionë fuçi në javë, për javën e dhjetë radhazi në rënie, ndërsa kreu i institutit kryesor të naftës në Amerikë ka nisur, sipas fjalëve të tij, të bjerë kambanat e alarmit. Ky është numri që e shpjegon tryezën e negociatave në Liqenin e Lucernës më mirë se çdo komunikatë zyrtare. Ai shpjegon pse kombi më i fuqishëm në botë dhe aleatët e tij po negociojnë me urgjencë në rritje me një vend që e kanë bombarduar, bllokuar dhe izoluar — dhe pse, në mënyrë të papritur, ai vend duket se mban kartën më të fortë.

KONTROLLI MBI NGUSHTICËN

Avantazhi i Iranit mbështetet në një pikë të vetme gjeografike që ai nuk mund ta humbasë: Ngushticën e Hormuzit. Kanali i ngushtë mes Iranit dhe Gadishullit Arabik është e vetmja rrugë detare që del nga Gjiri Persik dhe afërsisht një e pesta e naftës së botës, si edhe një pjesë e madhe e gazit natyror të lëngëzuar, duhet të kalojnë përmes saj.

Që nga fillimi i luftës në fund të shkurtit, Irani ka përdorur pozicionin e tij pranë kësaj rruge ujore për të kufizuar kalimin dhe, duke vepruar kështu, ka arritur diçka që asnjë sasi fuqie ushtarake perëndimore nuk mund ta zhbëjë shpejt. Shtetet e Bashkuara mund të shkatërrojnë radarët iranianë, të fundosin anijet iraniane dhe të godasin portet iraniane — dhe e kanë bërë këtë. Ajo që nuk mund të bëjnë është ta hapin me forcë ngushticën pa u përfshirë në pikërisht atë luftë më të gjerë që përpiqen ta shmangin. Po ashtu, nuk mund të krijojnë me magji një rrugë alternative për një të pestën e naftës së botës.

Pika strategjike është e Iranit dhe një pikë strategjike nuk shqetësohet se sa më i dobët është ai që e kontrollon.

Kjo është asimetria në zemër të negociatave. Në çdo matës tradicional të fuqisë — ushtarake, ekonomike apo diplomatike — Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre qëndrojnë shumë më lart se një Iran i dobësuar. Por fuqia në negociata nuk matet nga ai që është më i fortë në përgjithësi. Ajo matet nga ai që mund t’i imponojë kundërshtarit kosto që nuk mund t’i përballojë.

Dhe pikërisht në këtë aspekt, Irani ka gjetur një avantazh që është shumë më i madh sesa do të sugjeronte gjendja e tij reale. Ai nuk mund ta fitojë luftën. Por mund ta bëjë luftën jashtëzakonisht të kushtueshme për të gjithë të tjerët — dhe ka zbuluar se edhe kjo është një formë fuqie.

DËSHPËRIMI I MATUR ME FUÇI

Dëshpërimi i palës tjetër nuk është çështje spekulimi apo retorike. Ai mund të numërohet dhe po numërohet fuçi pas fuçie në rezervuarët që po zbrazen në Perëndim.

Kur Irani kufizoi kalimin në ngushticë dhe çmimet e naftës u rritën, Shtetet e Bashkuara dhe aleatët e tyre kishin vetëm një mbrojtje të menjëhershme: lirimin e rezervave emergjente në treg për të mbajtur çmimet nën kontroll.

Në mars, tridhjetë e dy vendet anëtare të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë ranë dakord për lirimin më të madh të koordinuar të rezervave në historinë e organizatës — rreth 400 milionë fuçi gjatë katër muajve, më shumë se dyfishi i sasisë së liruar pas pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022.

Vetëm Shtetet e Bashkuara premtuan 172 milionë fuçi dhe që prej asaj kohe po e zbrazin rezervën e tyre. Rezultati është numri me të cilin fillon ky artikull: një rezervë emergjente amerikane në nivelin më të ulët të 43 viteve dhe ende në rënie.

Drejtues të industrisë paralajmërojnë se lirimet që kanë mbajtur çmimet të ulëta “nuk mund të vazhdojnë pafundësisht” dhe përmendin korrikun ose gushtin si momentin kur ky amortizues mund të mbarojë. Drejtori ekzekutiv i një prej kompanive më të mëdha amerikane të naftës e tha qartë: sapo rezervat të bien shumë poshtë, çmimet do të shpërthejnë.

Evropa ndodhet në të njëjtën pozitë, duke përdorur rezervat e veta të detyrueshme. Gjermania ka liruar naftë nga rezervat e saj prej rreth 110 milionë fuçish; Franca disponon rreth 120 milionë fuçi naftë dhe produkte të përpunuara dhe është shtyrë të përdorë një pjesë të tyre; Spanja ka autorizuar gjithashtu lirime nga rezervat e saj.

Sistemi evropian, i ndërtuar pikërisht për emergjenca të tilla, po konsumohet pikërisht për një emergjencë të tillë, pa asnjë siguri se çfarë ndodh nëse kriza zgjat më shumë sesa rezervat.

Kjo është ajo që do të thotë të negociosh nga pozita e dëshpërimit. Perëndimi nuk po negocion vetëm me Iranin; po negocion edhe me rezervuarët e tij që po zbrazen dhe me një orë që çdo analist mund ta lexojë.

Çdo javë që ngushtica mbetet e mbyllur, rezervat bien më tej, kufiri operacional afrohet dhe momenti kur nuk ka më asnjë rezervë për të liruar bëhet më i afërt. Në atë pikë, çmimet mund të ngjiten pa kontroll në një ekonomi që tashmë po përballet me inflacionin e nxitur nga lufta.

Irani nuk ka nevojë të fitojë në tryezën e negociatave. Atij i duhet vetëm të presë.

PSE SHTETET E BASHKUARA PO E KËRKOJNË TANI MARRËVESHJEN

Qëndrimi diplomatik ka ndryshuar për t’iu përshtatur aritmetikës. Në fillim të luftës ishte Irani ai që kërkonte armëpushim rajonal; tani janë Shtetet e Bashkuara që e paraqesin armëpushimin si objektivin e tyre kryesor dhe po ushtrojnë presion për ta arritur.

Zëvendëspresidenti amerikan, gjatë bisedimeve në Zvicër, deklaroi se vendi i tij kishte bërë më shumë se çdo qeveri tjetër në botë për të ndalur luftimet në Liban. Udhërrëfyesi i hartuar nga ndërmjetësit përfshinte kushte që dikur do të konsideroheshin lëshime të rëndësishme amerikane: rikthimin e inspektorëve ndërkombëtarë bërthamorë, një komitet për lehtësimin e sanksioneve dhe një linjë koordinimi me qëllimin e vetëm për të mbajtur të hapur Ngushticën e Hormuzit.

Një superfuqi nuk ndërton mekanizma për të mbajtur të hapur një ngushticë, përveçse kur mbyllja e saj po e dëmton seriozisht.

Vetë struktura e marrëveshjes është një pranim i heshtur se ku ndodhet presioni.

FUQIA NEGOCIUESE E TË DËSHPËRUARIT

Megjithatë, do të ishte shtrembërim i realitetit ta quanim Iranin fitues ose ta ngatërronim këtë avantazh me forcë të vërtetë. Ky është avantazhi i të dëshpëruarit, jo i dominuesit.

Irani po gjakoset nga çdo plagë tjetër. Ekonomia e tij është e dëmtuar rëndë, eksportet e naftës të kufizuara nga e njëjta bllokadë që po përjeton, udhëheqja e tij e goditur që në fillim të luftës dhe popullsia po paguan koston e një konflikti që nuk mund ta përballojë.

Ngushtica që ka kufizuar transporton edhe naftën e vet Iranit dhe çdo javë që ajo mbetet e mbyllur, Irani po dëmton një pjesë të vetë linjës së tij jetike.

Irani nuk po luan me një dorë të fortë. Ai po luan me një dorë të shkatërruar, duke përdorur me guxim kartën e vetme të lartë që i ka mbetur, sepse ka pak për të humbur dhe një kërcënim të fundit për të përdorur.

Kjo është arsyeja pse ky avantazh është njëkohësisht real dhe i brishtë. Është real sepse numri i fuçive është real dhe ngushtica është vërtet në gjendje të ndikohet nga Irani. Është i brishtë sepse ekziston vetëm për aq kohë sa Irani nuk provokon një reagim që do t’i japë fund.

Presidenti Trump ka kërcënuar se mund të godasë sërish Iranin, më fort se më parë, dhe e gjithë strategjia iraniane varet nga qëndrimi paksa nën pragun që do të shkaktonte një përgjigje të tillë.

Avantazhi i tij është avantazhi i një pale më të dobët që ka gjetur një mënyrë për ta bërë një palë më të fortë të paguajë çmimin — i fuqishëm pikërisht sepse pala më e fortë preferon të paguajë sesa të vazhdojë luftën, por i pasigurt sepse ajo mund të vendosë se ka paguar mjaftueshëm.

Prandaj negociatat në Liqenin e Lucernës janë, nën sipërfaqen diplomatike, një garë durimi midis dy formave të dëshpërimit.

Në njërën anë, Perëndimi po i shteron rezervat e tij drejt një kufiri që nuk mund ta kalojë, duke parë një orë që matet me fuçi dhe javë.

Në anën tjetër, Irani po përballon pasojat e një lufte që nuk mund ta fitojë, duke mbajtur të kufizuar ngushticën dhe duke pritur të shohë nëse durimi i Perëndimit apo hapësira e tij e manovrimit do të mbarojë e para.

Pyetja që do të përcaktojë kushtet e marrëveshjes nuk është se kush është më i fortë.

Është se kush ka më shumë frikë nga ajo që vjen më pas.

Dhe në këtë moment, me rezervat emergjente në nivelin më të ulët të 43 viteve dhe që po pakësohen javë pas jave, nuk është Irani ai që po negocion kundër orës.

E Vërteta — aty ku e vërteta fiton gjithmonë.