E VËRTETA MBI ZVËRNECIN DHE KUSH FSHIHET PAS PARAVE.

PROJEKTI QË ASKUSH NUK E ZOTËRON: SI U DORËZUA NJË BREGDET I MBROJTUR NË SHQIPËRI NË DORË TË NJË STRUKTURE OFFSHORE TË PROJEKTUAR PËR TË FSHEHUR PRONARËT E VET

Mëngjesin e 30 prillit 2026, një e enjte, aktivisti mjedisor shqiptar Taulant Bino po ecnte në plazhin Hidrovor, në skajin verior të lagunës së Nartës, kur pa rreshtin e kamionëve. Ata ishin të ngarkuar me agregat ndërtimi. Krahas tyre, ekskavatorët po nivelonin tokën midis pishave të një pylli të mbrojtur bregdetar. Një ekip punëtorësh me kaska po ngulnin shtylla për një gardh perimetral. Bino, që drejton organizatën e ruajtjes AOS, nxori telefonin dhe filloi t’i fotografonte. Punëtorët i thanë të ndalej. Ai, thanë ata, kishte hyrë në zonën e rrethuar. Ai pyeti për kë punonin. Sipas dëshmisë që Bino dha më vonë për mediumin investigativ shqiptar BIRN, inxhinierët folën në mënyrë joformale dhe e bënë të kuptonte: ky ishte projekti i Kushnerit dhe po ndëtonin kampin për punëtorët.

Ajo që i thanë Binos atë mëngjes është konfirmuar më vonë, me detaje shumë më të mëdha se sa mund të dinte ai, nga New York Times. Në një hetim të publikuar më 19 prill 2026, gazeta dokumentoi se zhvillimi në gadishullin e Zvërnecit është një sipërmarrje e përbashkët midis firmës së investimeve të Jared Kushnerit, dhëndërrit të Presidentit të Shteteve të Bashkuara, dhe dy vëllezërve miliarderë me bazë në Katar, me origjinë siriane, Ramez dhe Mohamad Al-Khayyat. Ramez Al-Khayyat i tha drejtpërdrejt New York Times: “Po investojmë në kompaninë holding për të siguruar që ajo të ketë kapital të mjaftueshëm. Pra, është një sipërmarrje e përbashkët midis dy kompanive dhe ne po e menaxhojmë së bashku.” Ky konfirmim është në regjistër, me emër, në gazetën kryesore të vendit.

Ajo që nuk është në regjistër, askund në dosjet e vetë shtetit shqiptar, është i njëjti njohje e drejtpërdrejtë. Në dokumentet publike shqiptare, përgjegjësit e projektit të Zvërnecit mbeten të fshehur pas një strukture korporative të projektuar me qëllim për t’i mbajtur jashtë regjistrit të pronësisë përfituese. Kjo është historia se si lindi ky hendek midis realitetit të regjistruar zyrtarisht dhe errësirës në letër, dhe çfarë na tregon për vendin që e lejoi këtë.

TOKA

Zvërneci është një gadishull në skajin verior të gjirit të Vlorës, në bregun jugperëndimor të Shqipërisë. Fshati në qendër të tij ka rrënjë që shkojnë deri në shekullin e gjashtë para Krishtit. Gadishulli ndodhet brenda Peizazhit të Mbrojtur Vjosa-Nartë, një zonë prej gati njëzet mijë hektarësh që mban çdo designation ndërkombëtar të ruajtjes që Shqipëria ka nënshkruar: një Peizazh i Mbrojtur Kategoria V sipas klasifikimit të IUCN-së, një vend kandidat Emerald sipas Konventës së Bernës së Këshillit të Evropës, një Zonë e Rëndësishme për Zogjtë e regjistruar nga BirdLife International si AL005 “Laguna e Nartës”, dhe një Zonë Kyçe e Biodiversitetit me rëndësi globale e regjistruar si ALB24. Ajo plotëson kriteret për t’u shpallur si zonë Ramsar e lagunave me rëndësi ndërkombëtare. Laguna strehon flamingo, pelikane dalmatine dhe miliona zogj shtegtarë që kalojnë përgjatë rrugës së Adriatikut. Lumi Vjosë, që derdhet në të njëjtin kompleks pak më në jug, është një nga lumenjtë e fundit të egër të mëdhenj në Evropë dhe u shpall Park Kombëtar me vlerësim ndërkombëtar në 2023.

Çfarë po ndërtohet në këtë tokë, sipas planeve të përshkruara publikisht, është një zhvillim që përfshin ndërtesa banimi, hotele deri në tetë kate dhe një port. Pylli po pritet. Dünat po nivelohen. Lidhja midis lagunës dhe detit, sipas përfaqësuesve të BirdLife Europe që vizituan vendin, është bllokuar. Plazhet që ishin të aksesueshme lirshëm për familjet lokale për breza të tërë janë rrethuar me tel me gjemba.

Si është e ligjshme kjo? Në shkurt 2024, Parlamenti shqiptar miratoi Ligjin 21/2024 — një ndryshim në ligjin për zonat e mbrojtura — që për herë të parë i lejoi qeverisë të anashkalojë mbrojtjet ekzistuese të ruajtjes për të lejuar zhvillime resortesh “pesë yje” brenda peizazheve të mbrojtura. Organizatat mjedisore shqiptare PPNEA dhe grupi evropian i ruajtjes EuroNatur kanë ngritur një padi duke pretenduar se ligji shkel detyrimet e Shqipërisë sipas Konventës së Bernës. Presidenti, ish-shefi ushtarak Bajram Begaj, ratifikoi Ligjin 21/2024 vetëm tre ditë pas publikimit ndërkombëtar të planeve të familjes Kushner për bregun shqiptar. Grupet mjedisore shqiptare kanë deklaruar haptazi se i shohin të dyja si të lidhura.

DY LEJE, PA PRONARË TË PUBLIKUAR

Më 30 dhjetor 2024, tri javë para inaugurimit të dytë të Donald Trumpit, Komiteti Shqiptar i Investimeve Strategjike, i kryesuar personalisht nga Kryeministri Edi Rama, i dha statusin e investitorit strategjik një automjeti të regjistruar në Delaware të Kushnerit, të quajtur Atlantic Incubation Partners LLC, për një resort luksoz 1.4 miliardë eurosh në Ishullin e Sazanit. Ky vendim u raportua nga Reuters nga regjistri me shkrim i komitetit. Sazani është një vend tjetër — një ish-post ushtarak pesë milje larg bregut — por arkitektura e tij korporative, e shqyrtuar krahas asaj të Zvërnecit, tregon një histori të vetme.

Më pak se një muaj më vonë, më 28 janar 2025, Këshilli Kombëtar i Territorit, i kryesuar nga i njëjti kryeministër, miratoi një vendim zhvillimi për një projekt të veçantë të titulluar “Resort Turistik në Gadishullin e Zvërnecit, Blloku Banues F1V2, F1V3, F1R6, në Pishë Poro-Nartë, Bashkia Vlorë”. Më 18 prill 2025, i njëjti organ, nën të njëjtin kryetar, miratoi një leje të dytë zhvillimi për të njëjtin vend. Të dy vendimet u lëshuan në favor të një kompanie të quajtur Zvërnec South Adriatic Development, e krijuar në gusht 2024 — pesë muaj para lejes së parë. Që nga fillimi i majit 2026 — më shumë se një vit pas vendimit të parë — asnjëra prej lejeve nuk ishte publikuar zyrtarisht në mënyrën që kërkon ligji administrativ shqiptar. Aktivistët që u përpoqën të merrnin vlerësimin e ndikimit mjedisor për projektin zbuluan se ai nuk ishte bërë publik. Agjencia e Zhvillimit Territorial, AZHT, nuk iu përgjigj kërkesave të BIRN për informacion rreth projektit. Zyra e Kryeministrit nuk u përgjigj. Ministria e Mjedisit nuk u përgjigj. Ndërtimi megjithatë vazhdoi.

Struktura korporative nën mbajtësin e lejes është vendi ku arkitektura e errësirës bëhet e dukshme. Sipas dokumenteve të depozituara në Qendrën Kombëtare të Biznesit të Shqipërisë, siç raportoi në maj 2026 krahu investigativ i BIRN, Reporter.al, Zvërnec South Adriatic Development mbahet përmes një zinxhiri kompanish fantazmë nga një automjet offshore i quajtur Dutch Trust Management BV, i regjistruar në Holandë. Ai prind offshore, nga ana e tij, është i regjistruar në emër të pesë pronarëve përfitues shqiptarë, identitetet e të cilëve regjistri publik nuk i zbulon. Katër prej tyre mbajnë nga njëzet e katër për qind të aksioneve secili. I pesti mban katër për qind të mbetura. Asnjëri prej emrave të tyre nuk shfaqet në regjistrin shqiptar të pronarëve përfitues. Ata nuk shfaqen sepse, sipas rregullave shqiptare të zbulimit, emrat e pronarëve përfitues kërkohen të bëhen publikë vetëm nëse mbajnë 25 për qind ose më shumë. Katër aksionarët më të mëdhenj qëndrojnë saktësisht një pikë përqindjeje nën atë prag. I pesti qëndron shumë poshtë tij.

Kjo nuk është aksident. Një shpërndarje aksionesh e barabartë 25-25-25-25 do t’i vinte çdo pronar në linjën e zbulimit. Një shpërndarje 24-24-24-24-4 i vendos të gjithë ata pak poshtë tij. Nuk ka arsye tregtare për t’i dhënë një aksionar një aksion prej katër për qind, përveç nëse qëllimi i atij katër për qindi është të shtyjë të tjerët katër poshtë pragut. Struktura me pesë aksionarë është, në thelb, një mekanizëm ligjor i projektuar për të respektuar shkronjën e ligjit të transparencës shqiptare duke mposhtur plotësisht qëllimin e tij. Dhe i njëjti model, dokumentoi BIRN, përsëritet në strukturën paralele të projektit të Sazanit: një kompani holding me bazë në Holandë e quajtur Blue Industries Investment Holding BV, gjithashtu pjesë e zinxhirit korporativ Al-Khayyat-Kushner, mban shpërndarjen e vet 24-24-24-24-4 midis pesë aksionarëve anonimë shqiptarë. E njëjta errësirë e projektuar. E njëjta firmë me pesë emra. Dy herë.

LIDHJA ME AL-KHAYYAT

Lidhja midis automjetit korporativ të Zvërnecit të mbajtur anonimisht dhe sipërmarrjes së përbashkët publikisht të emëruar Al-Khayyat-Kushner nuk është, në këtë rast, çështje supozimi. Ajo është dokumentuar në një regjistrim të veçantë korporativ shqiptar. Mohamad Al-Khayyat, njëri nga dy vëllezërit me bazë në Katar të identifikuar nga New York Times si partner i sipërmarrjes së përbashkët të Kushnerit në projektet shqiptare, është personalisht i përfshirë në ndërtimin e Zvërnecit përmes degës shqiptare të Urbacon Trading and Contracting — një nga firmat kryesore të ndërtimit të familjes Al-Khayyat, një kontraktore që ndërtoi infrastrukturë për Kupën e Botës Katar 2022. Kapitali.al, duke u bazuar në dosjet korporative, ka raportuar se dega shqiptare e Urbacon do të jetë një nga kompanitë përbërëse të konsorciumit që po ndërton resortin e Zvërnecit, leja për të cilin mbahet nga Zvërnec South Adriatic Development.

Arritja e së njëjtës familje në politikën amerikane është çështje regjistri publik. Hetimi i New York Times që dokumentoi sipërmarrjen e përbashkët shqiptare ishte, në thelbin e tij, një rrëfim se si vëllezërit Al-Khayyat përdorën afërsinë me familjen Trump — duke përfshirë një fushë golfi të propozuar me markën Trump dhe një gur themeli të gdhendur të paraqitur anëtarëve të Kongresit — për të ndihmuar në sigurimin e shfuqizimit të Aktit për Mbrojtjen e Civilëve Sirianë Caesar të 2019, regjimit amerikan të sanksioneve ndaj Sirisë, i cili u përfshi në projektligjin e autorizimit të mbrojtjes së Shteteve të Bashkuara në dhjetor 2025. Vëllezërit, me origjinë siriane dhe tani me bazë në Katar, janë lidhur nga gazeta me më shumë se dymbëdhjetë miliardë dollarë kontrata rindërtimi në Siri. Këta janë partnerët që po ndërtojnë në bregun shqiptar.

Pra, arkitektura, kur rimontuar nga dosjet, është kjo: Autoritetet shtetërore shqiptare u kanë dhënë leje një automjeti korporativ pronarët përfitues të të cilit pesë janë të fshehur me dizajn. Ai automjet do të ndërtohet nga dega shqiptare e një kompanie ndërtimi që i përket njërit prej dy vëllezërve nga Katari, të cilët New York Times i ka emëruar, me konfirmimin e tyre, si partnerë të sipërmarrjes së përbashkët të Jared Kushnerit për zhvillimin e resorteve luksoze në Shqipëri. Njerëzit në vendin e ndërtimit ia identifikuan projektin një aktivisti mjedisor si projektin e Kushnerit. Përgjegjësit e identifikuar nga shtypi ndërkombëtar konfirmojnë një sipërmarrje të përbashkët. Regjistri shqiptar nuk identifikon askënd.

QËNDRIMI I QEVERISË

Edi Rama, i pyetur nga BIRN për të adresuar polemikën e Zvërnecit, u përgjigj përmes një zëdhënësi se çështja është midis palëve private. “Zona në fjalë është pronë private,” tha deklarata, “dhe qeveria nuk është palë në asnjë marrëveshje.” Rama vetë, në deklarata në fund të majit, u tha gazetarëve: “Shteti nuk po ofron tokë sepse shteti nuk ka asgjë atje. Ka qenë pronë private prej kohësh. Investitorët e përfshirë në atë proces janë jashtëzakonisht seriozë dhe e kanë marrë atë pronë nga sektori privat.”

Ky qëndrim është i habitshëm për dy arsye. Së pari, ai mohon përgjegjësinë për një projekt që mori lejet e zhvillimit nga organi që Rama kryeson personalisht, në një peizazh të mbrojtur statusin e ruajtjes së të cilit qeveria është e detyruar ligjërisht ta mbrojë, në tokë përdorimi i së cilës rregullohet nga një ligj që shumica e tij parlamentare e rishkroi në shkurt 2024 pikërisht për qëllimin e lejes së tillë projektesh. Së dyti, ai pranon legjitimitetin e shitjes së “sektorit privat” të tokës në Zvërnec pa adresuar mosmarrëveshjet e gjata pronësore, të pazgjidhura gjyqësisht, që BIRN, New York Times dhe Tirana Times i kanë dokumentuar në detaje — mosmarrëveshje në të cilat fshatarët që mbajnë certifikata përdorimi toke të lëshuara sipas Ligjit 7501 të 1991 po përballen me pretendime konkuruese nga palë, dokumentet e të cilëve, në të paktën një vendim të Gjykatës së Lartë, janë cilësuar pjesërisht si të falsifikuara.

Ministri shqiptar i Mjedisit, Sofjan Jaupaj, mori një pozicion edhe më të habitshëm. Në një konferencë shtypi të mbajtur ndërsa kamerat e aktivistëve po dokumentonin tashmë makineri të rënda që po shembnin pyllin e mbrojtur, Jaupaj këmbënguli se ajo që po ndodhte në vend ishte thjesht “vendosja e një gardhi”. Ai akuzoi aktivistët mjedisorë që kishin filmuar buldozerët se po vepronin me “keqdashje”. Ky është një deklarim i dokumentuar nga ministri, ministria e të cilit është autoriteti shtetëror përgjegjës për zbatimin e statusit të mbrojtur të peizazhit që po shkatërrohet. Ministri i quajti gënjeshtarë njerëzit që po mbronin ligjin dhe ndërtues gardhi njerëzit që po e shkelnin atë.

ÇFARË NA TREGON KJO

Historia e Zvërnecit nuk është, në thelb, historia e një projekti zhvillimi. Është historia e një shteti shqiptar që ka ndërtuar, në sy të të gjithëve, një sistem në të cilin vendimet më me pasoja që prekin trashëgiminë natyrore të vendit, mbrojtjet kushtetuese dhe angazhimet e tij ndërkombëtare të ruajtjes mund të merren nga njerëz identitetet e të cilëve sistemi vetë është projektuar t’i fshehë. Struktura korporative është projektuar për të fshehur pronarët e saj. Lejet lëshohen përpara se të publikohen zyrtarisht, në shkelje të procedurës normale administrative. Vlerësimi i ndikimit mjedisor nuk publikohet. Kërkesat për informacion nuk marrin përgjigje. Ministri i quan buldozerët gardh. Kryeministri thotë se nuk është puna e tij.

Përgjegjësit në anën ndërkombëtare nuk po fshihen. Affinity Partners e Jared Kushnerit, firma e kapitalizuar me më shumë se dy miliardë dollarë nga Fondi i Investimeve Publike i Arabisë Saudite dhe 1.5 miliardë dollarë shtesë nga Autoriteti i Investimeve të Katarit dhe një menaxher asetesh nga Abu Dhabi, është një ent i njohur. Ramez Al-Khayyat i tha New York Times në regjistër se projektet shqiptare janë një sipërmarrje e përbashkët që familja e tij po menaxhon së bashku me Kushnerin. Urbacon i Mohamad Al-Khayyat është regjistruar hapur si krahu ndërtues shqiptar. Errësira nuk është e tyre për ta ruajtur. Është e shtetit shqiptar. Dhe shteti shqiptar e ka ruajtur atë me kujdes — përmes lejeve të papublikuara, vlerësimit të mbajtur, kërkesave pa përgjigje, strukturës me pesë aksionarë që i shmanget pragut të zbulimit me vetëm një pikë përqindjeje, dhe një kryeministri që deklaron veten të painvolvuar ndërsa nënshkruan çdo leje që e bën projektin të mundur.

Kjo është si duket kapja e shtetit kur është pjekur. Nuk është vjedhje e trashë. Nuk është konfiskim toke nga burra të armatosur. Është ndërtimi i durueshëm i një arkitekture ligjore në të cilën publiku ka të gjitha të drejtat që duket se ka në letër, dhe asnjërën prej tyre në praktikë. Gadishulli është i mbrojtur. Mbrojtja anashkalohet nga një ligj i miratuar pikërisht për ta anashkaluar atë. Lejet lëshohen nga një organ i kryesuar nga kryeministri. Kryeministri thotë se nuk është palë. Pronarët shqiptarë janë të paemër. Emrat që nuk emërtohen vendosen saktësisht nën pragun e zbulimit. Pragu caktohet nga ligji që duhej ta bënte pronësinë transparente.

Në regjistrin publik shqiptar nuk ka siguri se cili nga shqiptarët do të përfitojë nga shkatërrimi i Pishë Poro-Nartës. Sistemi u projektua për të siguruar që të mos kishte. Ajo që ka, në vend të kësaj, është një zinxhir dosjesh, dëshmish dhe konferencash shtypi ministriale që së bashku përshkruajnë një vend në të cilin angazhimet më të thella të ligjit të tij mjedisor, administrativ dhe kushtetues mund të zbrazohen nga kushdo që ka akses në zyrën e duhur të trusteve holandeze, kontraktorin e duhur ndërtues nga Katari, familjen e duhur politike amerikane dhe këshillin e duhur të lejeve shqiptare. Kostoja bartet nga fshatarët të cilëve stërgjyshërit u mbollën ullinjtë, nga zogjtë shtegtarë habitatet e të cilëve po mbulohen me beton, dhe nga qytetarët shqiptarë të cilëve qeveria e tyre u ka thënë, me aq shumë fjalë, se ajo që po ndodh në bregun e tyre nuk është shqetësimi i saj.

Buldozerët vazhdojnë. Lumi Vjosë rrjedh në lagunë siç ka bërë për dhjetë mijë vjet. Flamingot qëndrojnë në një këmbë në ujin e njelmët. Dhe diku, midis një zyre në Doha, një firme investimesh në Miami dhe pesë emrave që regjistri shqiptar i ka mbajtur me kujdes pak poshtë linjës së zbulimit, njerëzit që po ndërtojnë resortin po shikojnë investimin e tyre duke filluar punimet.

E Vërteta — ku e vërteta gjithmonë fiton.