Fatmir Sheholli: nga letra e “Bujkut” te aktakuza për spiunazh

Më 15 mars 1991, gazeta “Bujku” botoi një letër që nuk i ngjante asnjë letre tjetër të asaj kohe. Nuk ishte një denoncim politik, as një editorial. Ishte një familje që fshinte publikisht dy nga anëtarët e vet.

Dyzet e katër kryefamiljarë të familjes së gjerë Sheholli, nga Podujeva dhe rrethina, kishin nënshkruar. Ata shpjegonin se distancimi i tyre ishte bërë tashmë një vit më parë, në vitin 1990, i botuar në revistën fetare “Dituria Islame” — por meqë ai botim ishte “më pak i njohur për publikun”, ata e shihnin të nevojshme ta njoftonin, siç shkruanin, “opinionin shqipfolës, kudo në botë”.

Njoftimi ishte ky: familja e gjerë Sheholli distancohej përgjithmonë nga veprimet e Maliq Shehollit dhe të birit të tij, Fatmirit.

Arsyeja ishte formuluar pa asnjë zbutje. Të dy, shkruhej në letër, “janë vënë në shërbim të pushtuesit serb dhe kështu kanë bërë aktin më të ligë njerëzor: tradhtinë kombëtare”.

Dhe letra mbyllej me një fjali që tingëllon si një gjykim i prerë njëherë e përgjithmonë: “Pavarësisht nga veprimet e tyre renegatë, lëvizja jonë gjithëpopullore do të realizojë çlirimin kombëtar. Njolla e tradhtisë kurrë s’mund t’u hiqet renegatëve.”

Tridhjetë e katër vjet e gjashtë muaj më vonë, më 9 tetor 2025, Policia e Kosovës arrestoi Fatmir Shehollin nën dyshimin për spiunazh në shërbim të inteligjencës serbe.

Dhe këtu nis një histori që nuk ka ende një fund, sepse i akuzuari mund të mos jetojë sa për ta parë atë.

Kur hetuesit hynë në banesën e tij, gjetën diçka që nuk shkon me profesionin e një njeriu që jetonte para kamerave.

Njëzet e dy blloqe të vogla shënimesh, të shkruara me dorë.

Fatmir Sheholli ishte analist politik dhe i sigurisë, drejtor i Institutit për Afirmimin e Marrëdhënieve Ndëretnike në Prishtinë, dhe një i ftuar i rregullt në studiot televizive të Kosovës. Ministri i Brendshëm në detyrë, Xhelal Sveçla, do të vinte re më vonë me hidhërim se njerëz si ky “kanë pasur hapësirë të pakufizuar mediale në vendin tonë”.

Por punën e vërtetë, sipas prokurorisë, ai e mbante me laps.

Blloqet ishin shkruar në dy gjuhë, shqip dhe serbisht. Brenda tyre, sipas aktakuzës, ndodheshin shënime mbi veprimtarinë e institucioneve të sigurisë serbe. Shënime mbi masat e survejimit ndaj figurave politike shqiptare. Emra njerëzish. Numra telefonash. Llogaritje financiare.

Dhe shënime mbi infrastrukturën kritike të vendit — përfshirë Digën e Ujmanit, rezervuarin që furnizon me ujë një pjesë të madhe të Kosovës dhe që ftoh termocentralin Kosova B.

Askush jashtë dosjes nuk i ka parë ato emra. Në Kosovë sot ka njerëz emrat e të cilëve janë në ato blloqe, dhe që nuk e dinë ende.

“LEPTIRI”

Mes provave materiale, në indeksin e dosjes, ndodhet një dokument i katalogizuar si prova Z#4.1.

Ai ka një emër: “Leptiri”. Flutura.

Askush nuk ka thënë se çfarë është. Jo prokuroria, jo mediat që e siguruan aktakuzën. Nuk dihet nëse është emri i një operacioni, i një personi, apo një pseudonim. Ai qëndron aty, në listën e provave, me një emër dhe pa asnjë shpjegim.

ÇFARË THOTË AKTAKUZA

Më 25 gusht 2026 — dhjetë muaj e gjysmë pas arrestimit — Prokuroria Speciale e Republikës së Kosovës ngriti aktakuzë ndaj tij për dy vepra penale: spiunazh, sipas nenit 124 të Kodit Penal, dhe shantazh.

Sipas aktakuzës, nga një datë e papërcaktuar deri më 9 tetor 2025, Sheholli veproi si person i rekrutuar nga Agjencia e Sigurisë dhe Informacionit e Serbisë — BIA — duke zbatuar një plan operativ të përgatitur nga një zyrtar i lartë i saj, i identifikuar me emër: Bojan Dimiq.

Detyra e tij, sipas prokurorisë, ishte mbledhja dhe përcjellja me mesazhe telefonike e të dhënave mbi proceset politike, gjendjen e sigurisë dhe funksionimin e institucioneve të Kosovës, si dhe dokumente për prona “gjoja të uzurpuara” nga komuniteti serb.

Por elementi më i rëndë i akuzës nuk është mbledhja. Është shpërndarja. Sipas aktakuzës, detyra e tij ishte t’i shpërndante këto materiale në mediat online në Kosovë — me qëllim diskreditimin e institucioneve dhe zyrtarëve, thellimin e ndasive shoqërore, dhe mundësimin e ndërhyrjes së drejtpërdrejtë të një shërbimi të huaj inteligjence në procesin zgjedhor.

Akuza e dytë, ajo për shantazh, ka të bëjë me një shumë mbi trembëdhjetë mijë euro, të kërkuar nga një person i identifikuar, nën kërcënimin se do të publikoheshin video dhe informacione që do t’i dëmtonin rëndë nderin dhe autoritetin. Sipas relatimeve, një pjesë e kësaj vepre vazhdoi edhe pasi ai ndodhej tashmë në paraburgim.

Ai gëzon prezumimin e pafajësisë. Asgjë nuk është vërtetuar ende në gjykatë.

Vendosini datat në një rresht dhe do të shihni pse ky rast ndryshon nga të tjerët.

Më 26 shtator 2025, në Mitrovicë të Veriut, Sheholli dyshohet se siguroi materiale audio dhe transkripte bisedash të zyrtarëve të Ministrisë për Komunitete dhe Kthim.

Më 9 tetor 2025, ai u arrestua.

Më 12 tetor 2025, Kosova zhvilloi zgjedhjet.

Tri ditë. Diçka e bëri kohën urgjente, dhe dosja nuk thotë se çfarë.

Ka një hollësi në këtë çështje që, nëse akuza vërtetohet, do të mbetet si një nga inversionet më të përsosura në historinë e spiunazhit ballkanik.

Njeriu i akuzuar se drejtonte një operacion për të thelluar ndasitë etnike në Kosovë ishte, në profesion, drejtor i Institutit për Afirmimin e Marrëdhënieve Ndëretnike.

A ishte kjo një mbulesë e zgjedhur pikërisht sepse ishte e përsosur? Apo diçka që nisi sinqerisht dhe u kthye më pas? Dosja nuk e thotë.

Dhe as vetë ai nuk e thotë — të paktën jo në mënyrën që pritej. Sepse përgjigjja e tij është, ndoshta, fjalia më interesante e gjithë kësaj çështjeje: sipas relatimeve, Sheholli i ka pranuar veprimet inkriminuese, por ka mohuar se ka vepruar kundër interesave të Kosovës.

Mbajeni mend atë formulim, sepse ai nuk është i pari që e përdor.

Më 19 gusht 2026, gjashtë ditë para se të ngrihej aktakuza, prokurori Bekim Kodraliu i Prokurorisë Speciale dha për RTK-në pasqyrën e parë publike të asaj që po ndodh në Kosovë prej vitesh.

Shtatë çështje spiunazhi të lidhura me rekrutimin nga BIA. Katër dënime, dy prej tyre të formës së prerë. Hetime që kanë zgjatur deri në dy vjet.

“Të gjitha rastet kanë një emërues të përbashkët,” tha ai: shërbimi i inteligjencës së Serbisë ka arritur të rekrutojë individë për të siguruar informacione të rëndësishme politike dhe të sigurisë për Kosovën.

Lista është e gjatë. Aleksandar Vlajiq, ish-polic i Kosovës dhe më parë magazinier i Ministrisë serbe të Punëve të Brendshme në Mitrovicë, u bë në qershor 2025 personi i parë i dënuar ndonjëherë për spiunazh nga një gjykatë e Kosovës — pesë vjet burg, pas një marrëveshjeje për pranim faji. Sipas prokurorisë, ai kishte burime brenda OSBE-së, EULEX-it, UNMIK-ut dhe KFOR-it, dhe i përcillte të dhënat te një zyrtar i BIA-s me inicialet RG, i vendosur në Novi Pazar.

Hysri Selimi, shqiptar nga Kosova, u dënua në qershor 2026 me gjashtë vjet burg. Sipas aktakuzës, ai ishte rekrutuar nga BIA në nëntor 2009 dhe kishte punuar për të deri në arrestimin e tij në maj 2025 — gjashtëmbëdhjetë vjet, me shtatëqind euro në muaj, tre telefona dhe premtimin e një shtëpie. Në vitin 2015 ai udhëtoi në Siri dhe iu bashkua ISIS-it, sipas prokurorisë me një mision nga inteligjenca serbe: të mblidhte të dhëna për shqiptarët e Kosovës që luftonin atje.

Në gjyq, Selimi u deklarua i pafajshëm — por pranoi se ishte takuar me zyrtarë të BIA-s. Mbrojtja e tij ishte se kishte qenë agjent i dyfishtë.

Dy burra. E njëjta mbrojtje.

Në gusht 2026 u arrestua në pikëkalimin e Merdarit, duke hyrë nga Serbia, Fehim Sali — mësues nga Dragashi me shtetësi të dyfishtë. Sipas dosjes, detyra e tij ishte të identifikonte persona të tjerë që mund të rekrutoheshin. Ai ka pranuar kontaktet me BIA-n dhe, sipas prokurorisë, vepronte sipas udhëzimeve të një zyrtari të lartë të quajtur Zhelimir Matoviq, me nofkën “Zhelko”.

Në një vit të vetëm, deri në korrik 2025, ishin arrestuar gjashtë persona: tre serbë dhe tre shqiptarë.

Ky është numri që duhet mbajtur mend. BIA nuk rekruton sipas etnisë. Ajo rekruton sipas aksesit.

PSE TANI

Mbetet pyetja pse gjithë kjo po shpërthen tani, kur Sheholli u arrestua para dhjetë muajsh dhe hetimet kanë vite që zhvillohen.

Përgjigjen e dha vetë Kodraliu, dhe ajo është teknike dhe e mërzitshme dhe krejtësisht bindëse: inteligjenca nuk është provë. Kthimi i një raporti inteligjence në material që një gjykatë e pranon merr një deri në dy vjet, me ndihmën e partnerëve ndërkombëtarë.

Rasti i Shehollit e provon me saktësi. Nën hetim që nga gushti 2024. I arrestuar në tetor 2025. I akuzuar në gusht 2026. Dy vjet, pothuajse në ditë.

Arrestimi ishte momenti i inteligjencës. Aktakuza është momenti ligjor. Mes tyre qëndron puna e heshtur e shndërrimit të njërit në tjetrin.

Dhe këtu ndodhet edhe pjesa më pak e diskutuar. Ligji për Agjencinë e Kosovës për Inteligjencë i jep drejtorit të saj kompetencën të vendosë kontakte me shërbimet e huaja — por, siç ka vënë në dukje analiza e Qendrës Kosovare për Studime të Sigurisë, ato nene nuk parashikojnë asnjë nevojë që ky bashkëpunim t’i nënshtrohet kontrollit apo mbikëqyrjes parlamentare.

Bashkëpunimi që i bëri të mundura këto dënime është, pra, real dhe në rritje. Dhe ai është njëkohësisht i padukshëm për Kuvendin e Kosovës.

BURRAT NË BELGRAD

Në dosjet gjyqësore të Kosovës tani ndodhen emra: Bojan Dimiq. Zhelimir Matoviq, i quajtur “Zhelko”. Një zyrtar me inicialet RG, i vendosur në Novi Pazar.

Kodraliu ka thënë se hetimet kanë identifikuar me emër zyrtarë të BIA-s që kanë rekrutuar njerëz në Kosovë, por se nuk mund t’i publikojë sa kohë hetimet vazhdojnë.

Ata nuk do të arrestohen kurrë. Ata do të transferohen, ose do të vazhdojnë punën. Emrat e tyre do të mbeten në dosje të një shteti që Serbia nuk e njeh, të lexuara nga gjyqtarë juridiksionin e të cilëve Beogradi nuk e pranon.

Dhe pastaj, javët e fundit, dosja mori një kthesë që asnjë prokurori nuk e planifikon.

Fatmir Sheholli u transferua në gjendje të rëndë shëndetësore nga Qendra Spitalore e Gjilanit në Qendrën Klinike Universitare të Kosovës në Prishtinë. Lajmin e konfirmoi për RTK-në avokati i tij, Mentor Neziri, i cili tha se klienti i tij po i nënshtrohet ekzaminimeve të nevojshme mjekësore.

Gjyqi mund të mos zhvillohet kurrë. Njëzet e dy blloqet mund të mos lexohen kurrë me zë të lartë në një sallë gjyqi. “Leptiri” mund të mbetet përgjithmonë një emër pa shpjegim në një listë provash.

Dhe letra e vitit 1991 do të mbetet aty ku ishte gjithmonë, në arkivat e gazetës “Bujku”, e nënshkruar nga dyzet e katër kryefamiljarë që shkruan se njolla e tradhtisë nuk mund të hiqet kurrë.

Tridhjetë e pesë vjet më vonë, askush nuk mund të thotë me siguri nëse ata dinin diçka që të tjerët nuk e dinin — apo nëse një njeri i shpallur tradhtar në të tridhjetat jetoi brenda asaj etikete derisa ajo u bë e vërtetë.

Ndoshta përgjigjen e mbajnë blloqet. Ndoshta ato do të mbeten të mbyllura në një dhomë provash, plot me emra, ndërsa njerëzit që i mbajnë ata emra vazhdojnë të jetojnë pa e ditur.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.