> ## Content Index > Fetch the complete content index at: https://everteta.net/llms.txt > Use this file to discover other available public pages before exploring further. # HISTORIA E MUHAMED ALI PASHËS DHE SI I MASAKROI AI SAUDITËT - URL: https://everteta.net/historia-e-muhamed-ali-pashes-dhe-si-i-masakroi-ai-sauditet/ - Published: 2026-07-05T02:15:03.000Z - Updated: 2026-07-05T02:15:03.000Z - Description: KUR SHQIPTARËT SHKATËRRUAN SHTETIN E PARË SAUDIT: HISTORIA E MUHAMED ALI PASHËS DHE RËNIA E DIRIJES - Author: Dorand Vojka - Tags: Kombi Shqiptar, #Import 2026-09-17 02:13 KUR SHQIPTARËT SHKATËRRUAN SHTETIN E PARË SAUDIT: HISTORIA E MUHAMED ALI PASHËS DHE RËNIA E DIRIJES Në shtatorin e vitit 1818, në zemër të shkretëtirës së Nexhdit, në Arabinë qendrore, një ushtri e dërguar nga Egjipti qëndronte mbi rrënojat e një qyteti që sapo e kishte rrafshuar me barut. Qyteti quhej Dirije, dhe ishte kryeqyteti i shtetit të parë saudit — djepi i dinastisë Saud dhe i lëvizjes vehabiste që do të formësonte një ditë Arabinë Saudite moderne. Njeriu që dha urdhrin për shkatërrimin e tij nuk ishte arab, as turk. Ishte një shqiptar nga Kavalla: Muhamed Ali Pasha, sunduesi i Egjiptit. Dhe ushtria që e kreu këtë vepër ishte ndërtuar, në thelbin e saj, mbi trupa shqiptarë. Kjo është historia e pak njohur se si një forcë shqiptare shkatërroi shtetin e parë saudit — dhe pse ajo ka rëndësi edhe sot. SHQIPTARI QË U BË SUNDUES I EGJIPTIT Muhamed Ali lindi rreth vitit 1769 në Kavalla, një qytet-port në rajonin e Maqedonisë, atëherë pjesë e Perandorisë Osmane, sot në Greqinë veriore. Familja e tij ishte me origjinë shqiptare, dhe historia e njeh atë vazhdimisht si shqiptar etnik. Ai erdhi në Egjipt në vitin 1801 si një komandant i ri në një regjiment shqiptaro-osman të dërguar për të dëbuar forcat franceze të Napoleonit. Në kaosin që pasoi largimin francez, Muhamed Ali manovroi me një zgjuarsi të jashtëzakonshme mes fraksioneve rivale — osmanëve, mamllukëve dhe popullsisë vendase — dhe deri në vitin 1805 e kishte bërë veten sunduesin efektiv të Egjiptit, të cilin Sulltani Osman u detyrua ta njihte. Dinastia që ai themeloi do të sundonte Egjiptin për gati njëqind e pesëdhjetë vjet, deri në revolucionin e vitit 1952\. Por baza e fuqisë së tij, që në fillim, ishin ushtarët shqiptarë me të cilët kishte ardhur. Ndërkohë, në thellësi të Gadishullit Arabik, kishte lindur një fuqi e re. Nga baza e tyre në Dirije, në Nexhd, dinastia Saud dhe aleati i saj fetar, lëvizja e themeluar nga Muhamed ibn Abdulvehabi, kishin nisur një zgjerim të vrullshëm. Nën Saud bin Abdulazizin — të njohur si "Saudi i Madh" — forcat saudite-vehabiste pushtuan qytetet e shenjta Mekë (1803-1806) dhe Medinë, duke dëbuar autoritetin osman nga vendet më të shenjta të Islamit. Ata ndaluan përmendjen e emrit të Sulltanit Osman në lutjet e së premtes — një mohim i drejtpërdrejtë i autoritetit të tij si Kalif. Dhe në vitin 1802, ata sulmuan dhe plaçkitën Qerbelanë në Irak, faltoren më të shenjtë shiite, duke vrarë mijëra dhe duke plaçkitur varrin e Huseinit. Për Sulltanin Osman, kjo ishte e padurueshme. Humbja e Mekës dhe Medinës e goditi legjitimitetin e vetë Perandorisë Osmane si mbrojtëse e Islamit. Sulltani Mahmud II ia besoi detyrën për të shkatërruar shtetin saudit njeriut më të aftë dhe më ambicioz në perandorinë e tij: mëkëmbësit të Egjiptit, Muhamed Ali Pashës. Për shqiptarin, ishte një mundësi. Historianët modernë — mes tyre Madawi al-Rashid në historinë e saj të Arabisë Saudite — vënë në dukje se fushata i shërbeu interesave të vetë Muhamed Aliut po aq sa besnikërisë osmane: i fitonte prestigj në botën myslimane si çliruesi i qyteteve të shenjta, i mbante ushtarët e tij të trazuar shqiptarë të zënë larg Egjiptit, dhe e shtrinte fuqinë e tij në Arabi dhe në tregtinë e Detit të Kuq. FUSHATA E PARË: BIRI I TIJ TUSUNI Muhamed Ali nuk shkoi menjëherë vetë. Në vitin 1811 ai dërgoi birin e tij të ri, Tusun Pashën, në krye të një force që burimet e përshkruajnë si kryesisht shqiptare dhe turke. Tusuni rimori Medinën në vitin 1812, pastaj Mekën dhe Taifin në vitin 1813, duke rivendosur Sherifin dhe autoritetin osman në Hexhaz. Por përparimi i tij u ndal në kufijtë e Nexhdit. Taktikat guerrile saudite, dezertimet e beduinëve, terreni i egër dhe dështimet e furnizimit e mbajtën ushtrinë egjiptiane larg zemrës së shtetit saudit. Situata ishte aq e vështirë sa Muhamed Ali erdhi vetë në Arabi për të marrë komandën personale në vitin 1813\. Saudi i Madh vdiq në vitin 1814; pasardhësi i tij, Abdullahu, kërkoi paqe në vitin 1815, dhe egjiptianët u tërhoqën nga Nexhdi. Rezultati i parë ishte i pavendosur — shteti saudit ishte lënduar, por jo shkatërruar. FUSHATA E DYTË: BIRI IBRAHIM DHE RRËNIMI I DIRIJES I pakënaqur me këtë përfundim, dhe i vendosur ta mbaronte punën, Muhamed Ali dërgoi në vitin 1816 birin e tij më të madh dhe më të aftë, Ibrahim Pashën, me një ushtri të reformuar dhe më të disiplinuar. Kësaj here, ushtria erdhi me instruktorë ushtarakë francezë dhe me artileri — topat e rëndë që do të rezultonin vendimtarë kundër qyteteve të fortifikuara të Nexhdit. Ibrahimi përparoi metodikisht përmes rajonit të Kasimit, duke marrë Rassin pas një rezistence të ashpër disamujore, pastaj Buraidën dhe Unajzën në vitin 1817, duke fituar fise anembanë me diplomaci dhe dhurata bujare, dhe arriti para Dirijes në prill të vitit 1818. Rrethimi i kryeqytetit saudit zgjati rreth pesë deri gjashtë muaj. Mbrojtësit, nën Imam Abdullah bin Saudin, qëndruan, por u gjunjëzuan nga uria dhe nga artileria superiore. Fushata drejt kryeqytetit ishte e egër; burimet e përshkruajnë një marshim të përgjakshëm përmes Nexhdit, ku qytete e fshatra u plaçkitën dhe banorët u detyruan të iknin — dhe disa relatime, që duhen atribuar burimeve të tyre e jo pohuar si të prera, flasin për masakra të tëra popullsish gjatë rrugës. Ajo që është e vërtetuar nga të gjitha burimet kryesore është përfundimi: më 9-11 shtator 1818, Imam Abdullahu u dorëzua. Ibrahim Pasha urdhëroi që Dirijeja të plaçkitej, muret, pallatet dhe fortifikimet e saj të shembeshin me barut, dhe qyteti të rrafshohej me tokën, që të mos mund të ishte kurrë më një seli e fuqisë saudite. Disa dijetarë vehabistë u ekzekutuan. Imam Abdullah bin Saudi, sunduesi i fundit i shtetit të parë saudit, nuk u vra në betejë. Ai u dërgua si i burgosur fillimisht në Kajro, pastaj në Stamboll, në kryeqytetin osman. Atje, në dhjetor të vitit 1818, ai u ekzekutua publikisht — u pre në kokë, së bashku me disa nga shoqëruesit e tij, me urdhër të autoritetit osman. Kështu, sunduesi i shtetit të parë saudit u kap nga një ushtri e udhëhequr nga një shqiptar dhe e ndërtuar mbi trupa shqiptarë, dhe u dorëzua në duart e ekzekutuesit të tij osman. Fundi i Imam Abdullahut në Stamboll ishte fundi simbolik i shtetit të parë saudit. Këtu kërkohet një saktësi historike, sepse ajo e forcon historinë në vend që ta dobësojë. Ky nuk ishte "mbreti i Arabisë Saudite", sepse Arabia Saudite si mbretëri nuk ekzistonte — ajo do të lindte vetëm në vitin 1932, mbi një shekull më vonë. Ky ishte Imami i shtetit të parë saudit, Emirati i Dirijes, paraardhësi i largët i mbretërisë moderne. Dhe ai nuk u vra nga shqiptarët në fushëbetejë; ai u mund dhe u kap nga ushtria shqiptaro-egjiptiane e Muhamed Aliut, dhe u ekzekutua nga osmanët. Por fakti qëndron i paprekur: njeriu që shkatërroi shtetin e parë saudit dhe dorëzoi sunduesin e tij drejt vdekjes ishte një shqiptar nga Kavalla. ÇFARË MBIJETOI Shkatërrimi ishte real, por i paplotë në mënyrën që kishte më shumë rëndësi. Muhamed Ali mund ta rrafshonte Dirijen, por nuk mund ta shkatërronte idenë saudite-vehabiste, as vetë familjen Saud. Brenda gjashtë vjetësh, në vitin 1824, Turki bin Abdullah Al Saud e rivendosi fuqinë saudite dhe themeloi shtetin e dytë saudit, pasi egjiptianët hoqën dorë nga kontrolli i drejtpërdrejtë i Nexhdit. Dhe nga ai shtet i dytë, përmes rënieve e ringjitjeve, do të dilte një ditë shteti i tretë dhe përfundimtar — Arabia Saudite moderne e Ibn Saudit, e shpallur mbretëri në vitin 1932. Kjo është ironia që e bën historinë të denjë për t'u treguar. Një ushtri shqiptare, e udhëhequr nga një shqiptar nga Kavalla, shkatërroi shtetin e parë saudit dhe e rrafshoi kryeqytetin e tij. E megjithatë familja që ajo u përpoq ta zhdukte mbijetoi, u ngrit sërish, dhe sundon Arabinë deri në ditët tona. Muhamed Ali Pasha, njëri nga shqiptarët më të fuqishëm dhe më të rëndësishëm në historinë moderne, e ndaloi lëvizjen saudite për një brez — por nuk mundi ta ndalte përgjithmonë. Dhe kështu, në kujtesën e gjatë të Arabisë, emri i një shqiptari nga bregdeti i Egjeut mbetet i lidhur me çastin kur shteti i parë saudit u ngrit nga rrënojat — sepse ishte një shqiptar ai që i ktheu ato rrënoja. E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.