Irani kërcënon Britaninë e Madhe

SHKALLËT E NJË KËRCËNIMI: PSE IRANI SAPO EMËRTOI NJË BAZË NË ANGLI — DHE ÇFARË I KUSHTON BRITANISË ROLI I SAJ NË LUFTË

Në një fshat të qetë të Gloucestershire-it, në perëndim të Anglisë, ndodhet një pistë e gjatë betoni pranë së cilës ngrihet kambanorja e kishës së Shën Mërisë. Kjo është baza ajrore RAF Fairford. Që nga marsi i këtij viti, mbi atë pistë kanë zbritur bombarduesit amerikanë B-1 Lancer dhe B-52 Stratofortress, dhe prej andej kanë ngritur fluturimin drejt Lindjes së Mesme. Të enjten, në deklaratën e saj të dyzet e gjashtë që nga nisja e luftës, Garda Revolucionare Islamike e Iranit e përmendi Fairford-in me emër. Çdo bazë e përdorur për agresion kundër territorit iranian, tha ajo, është një objektiv legjitim.

Është hera e parë që një bazë në tokën britanike emërtohet kështu. Dhe ajo nuk erdhi nga hiçi — erdhi si hapi i fundit i një sekuence që ka nisur muaj më parë, larg brigjeve angleze.

SEKUENCA

Në orët e para të 2 marsit, një dron i tipit Shahed, i prodhuar në Iran dhe i lëshuar nga Libani — sipas një zyrtari qipriot, nga vetë Bejruti — goditi bazën britanike RAF Akrotiri në Qipro. Dëmi ishte i kufizuar, një pistë dhe një hangar, pa viktima. Dronë të tjerë u përgjuan më 1 dhe 4 mars, dy prej tyre nga avionët F-16 të forcave ajrore greke mbi hapësirën libaneze. Më 24 mars, një raketë iraniane ra në Keserwan të Libanit; burime amerikane dhe izraelite vlerësuan se ishte drejtuar nga Qiproja.

Pastaj erdhi Diego Garcia, baza e përbashkët amerikano-britanike në Oqeanin Indian. Raketat iraniane u lëshuan drejt saj dhe humbën objektivin ose u përgjuan. Ministrja e Jashtme e atëhershme britanike, Yvette Cooper, i quajti “të pamatura” sulmet që rrezikonin interesat dhe aleatët britanikë, ndërsa këmbënguli se Londra nuk do të tërhiqej në një konflikt më të gjerë.

Dhe tani, një bazë në vetë Anglinë. E goditur, pastaj e shënjestruar, pastaj e emërtuar. Kjo është shkalla që shumë analistë po e lexojnë me shqetësim — dhe pyetja që ajo ngre, edhe pse Teherani nuk e ka thënë kurrë me zë të lartë, është nëse hapi tjetër është vetë toka britanike.

PSE BRITANIA

Kërcënimi nuk është i rastësishëm, dhe Irani e ka shpjeguar arsyetimin e vet me hollësi. Ministria e Jashtme iraniane e ka cilësuar Britaninë “bashkëfajtore” në fushatën amerikane. Garda Revolucionare shkoi më tej: Britania, tha ajo, ka pasur “pjesëmarrjen më të madhe” në agresionin e fundit amerikano-izraelit kundër Iranit. Në deklaratën e saj, ajo pretendoi se Uashingtoni iu drejtua bombarduesve B-1 që fluturojnë nga Fairford-i pasi anijet luftarake në Oqeanin Indian kishin shterur rezervat e raketave lundruese. Me fjalë të tjera: kur mjeti detar u shter, baza angleze u bë e domosdoshme — dhe prandaj, sipas logjikës iraniane, u bë objektiv.

Pas kësaj qëndron një listë ankesash historike që Teherani e përsërit vazhdimisht: grushti i shtetit i vitit 1953 kundër kryeministrit Mosadeg, mbështetja britanike për Irakun gjatë luftës tetëvjeçare 1980-1988, sanksionet mbi programin bërthamor, mbështetja për mekanizmin e “snapback”-ut në Kombet e Bashkuara, dhe së fundmi vendimi i Londrës për ta shpallur Gardën Revolucionare kërcënim për sigurinë kombëtare — një hap që Irani e quajti armiqësor dhe u zotua t’i përgjigjet me masa reciproke.

Ministri i Jashtëm Abbas Araghchi e zgjeroi kërcënimin përtej bazave ushtarake. Kushdo që kontribuon në këtë agresion, tha ai, me çfarëdo lloj mbështetjeje, do të konsiderohet objektiv legjitim, me hakmarrje “sy për sy”. Dhe deklarata e Gardës përfshiu edhe një paralajmërim të mbuluar drejtuar monarkisë britanike, të cilën e quajti shkaktaren kryesore të fatkeqësive të popujve të rajonit, duke i thënë të mos e rëndonte më tej dosjen e vet.

SI E NDIHMOI LONDRA UASHINGTONIN DHE TEL AVIVIN

Për ta kuptuar pse Teherani e sheh Britaninë si palë në luftë, duhet parë se çfarë ka bërë vërtet Londra — dhe sa e kundërshtuar ka qenë rruga deri këtu.

Kur nisi lufta në fund të shkurtit, kryeministri i atëhershëm Keir Starmer refuzoi kërkesat amerikane për të përdorur bazat britanike. Refuzimi shkaktoi një përplasje të hapur me Donald Trumpin, i cili u ankua publikisht se nuk ishte “i kënaqur me Britaninë” dhe se aeroplanët amerikanë po fluturonin “shumë orë shtesë”. Presioni funksionoi. Më 1 mars, në orën 21:00 sipas kohës universale, Britania pranoi t’i jepte Shteteve të Bashkuara akses në bazat e veta për goditje kundër raketave dhe rampave iraniane të lëshimit — duke përjashtuar, tha Starmer, çdo gjë që do të nënkuptonte ndryshim regjimi nga qielli.

Dy baza u hapën: Diego Garcia dhe RAF Fairford. Brenda ditësh, katër bombardues B-1 Lancer zbritën në Fairford; më 9 mars mbërritën tre B-52. RAF Akrotiri në Qipro u përjashtua nga marrëveshja, pasi presidenti qipriot Nikos Christodoulides kërkoi diskutime mbi të ardhmen e bazës — një detaj që do të ketë rëndësi më vonë. Ministri i Mbrojtjes John Healey u tha deputetëve se leja mbulonte goditje mbrojtëse kundër vendeve të raketave që kërcënonin lundrimin nëpër Ngushticën e Hormuzit. Paralelisht, avionët e RAF-it kanë qenë në ajër që nga orët e para të luftës, dhe një vit më parë Londra kishte dërguar avionë shtesë në rajon për të ndihmuar në mbrojtjen e Izraelit.

Pikërisht këtu qëndron ironia e kohës. Britania ka një kryeministër të ri: Andy Burnham hyri në Downing Street më 20 korrik. Brenda pak ditësh, ai e miratoi vazhdimin e politikës së paraardhësit të tij — Diego Garcia dhe Fairford mbeten të hapura për fluturimet amerikane. Ai foli me Trumpin në telefon, dhe presidenti amerikan shkroi me ngrohtësi për bisedën. Tri ditë më vonë, Garda Revolucionare e emërtoi Fairford-in.

DOKTRINA: KOSTOJA I KALON PRONARIT TË SHTËPISË

Irani nuk ka pretenduar kurrë se mund ta mundë forcën ajrore amerikane. Doktrina e tij është tjetër, dhe e thjeshtë: kostoja i kalon nga ai që qëllon te ai që e strehon. Që nga fillimi i luftës, në atë që Teherani e quajti “Premtimi i Vërtetë IV”, objektivat kanë qenë vendet që presin asetet amerikane — Bahrejni me Flotën e Pestë, Emiratet me bazën Al Dhafra, Katari me Al Udeid, Kuvajti dhe Jordania.

Rezultatet janë të matshme, dhe i paguajnë popullsitë vendase. Në Kuvajt, ku ndodhen rreth trembëdhjetë mijë e pesëqind ushtarakë amerikanë në shtatë baza, dronët dhe raketat iraniane kanë goditur në mënyrë të përsëritur centralet elektrike dhe impiantet e shkripëzimit të ujit. Njësi prodhimi u mbyllën, zjarre shpërthyen, dhe qeveria u detyrua të kërkojë racionim të energjisë elektrike në kulmin e verës, në një nga vendet më të nxehta të botës. Në Jordani, forcat mbrojtëse përgjuan dhjetë raketa balistike dhe katër dronë brenda një dite të vetme; një kamp gjerman u godit më 1 mars; baza ajrore Muwaffaq Salti në Azrak u shënjestrua vazhdimisht.

Analistët e lexojnë logjikën qartë. Infrastruktura kuvajtiane, shpjegoi një studiues i cituar nga shtypi izraelit, ishte një objektiv “relativisht tërheqës” — një vend që strehon infrastrukturë të rëndësishme ushtarake amerikane dhe shërben si nyje logjistike, por me aftësi ushtarake më të kufizuara dhe, ndoshta, më pak gatishmëri për të kundërsulmuar. Goditja e ujit dhe e energjisë ishte, sipas tij, një mesazh drejtuar Uashingtonit, pasi Shtetet e Bashkuara kishin zgjeruar sulmet kundër infrastrukturës kritike në jug të Iranit.

Ky është modeli. Centrali i energjisë dhe i ujit në Kuvajt. Pistat në Jordani. Dhe tani, një kontë angleze në Cotswolds.

PËRGJIGJJA E LONDRËS — DHE HENDEKU NË TË

Përgjigjja e qeverisë britanike ishte e matur dhe e njohur. Forcat e armatosura, tha një zëdhënës i Ministrisë së Mbrojtjes, janë gati ta mbrojnë Mbretërinë e Bashkuar nga çdo lloj sulmi, qoftë në tokën e vet, qoftë nga jashtë — njëzet e katër orë në ditë, përmes një mbrojtjeje ajrore dhe antiraketore me shtresa, në bashkëpunim me aleatët e NATO-s. Qasja e Britanisë ndaj konfliktit, shtoi qeveria, mbetet e njëjtë: mbrojtje e njerëzve, e interesave dhe e aleatëve të vet, në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, dhe pa u tërhequr në një konflikt më të gjerë.

Është një formulim i kujdesshëm, dhe brenda tij qëndron hendeku i tërë kësaj historie. Londra këmbëngul se nuk merr pjesë në veprime sulmuese dhe se ka mbajtur një qëndrim të ndryshëm nga Uashingtoni dhe Tel Avivi. Teherani përgjigjet se dallimi nuk ka rëndësi: kush e jep pistën, e mban luftën në këmbë. Dhe fakti fizik qëndron mes tyre — bombarduesit që fluturojnë atë luftë ngrihen nga toka angleze.

PASOJAT

Rreziku për Britaninë nuk është thjesht hipotetik, dhe kjo është pjesa që shpesh nuk kuptohet jashtë vendit. Komisioni parlamentar për Inteligjencën dhe Sigurinë e ka ngritur prej kohësh shqetësimin për aktivitetin iranian brenda Mbretërisë së Bashkuar; një mocion i Asamblesë së Londrës numëroi të paktën njëzet kërcënime të besueshme të lidhura me Gardën Revolucionare në tokën britanike, përfshirë një komplot të dyshuar kundër ambasadës izraelite në Kensington, i parandaluar nga policia antiterror. Kërcënimi i sotëm nuk ka nevojë të marrë formën e një rakete balistike mbi Cotswolds për të qenë real.

Pastaj është kostoja politike e strehimit. Qiproja e tregoi rrugën: pasi Akrotiri u godit, presidenti qipriot kërkoi diskutime mbi të ardhmen e bazave, dhe Londra e përjashtoi Akrotirin nga marrëveshja me amerikanët. Kur kostoja u bë e prekshme, pritësi shtyu mbrapsht. Është një precedent që Britania tani e sheh nga ana tjetër e ekuacionit — sepse tani ajo është pritësi.

Dhe ka kosto ekonomike që nuk kërkojnë asnjë shpërthim. Bllokimi i Ngushticës së Hormuzit i ka ngritur çmimet e naftës, me pasoja mbi faturat e energjisë që qeveritë britanike kanë qenë të detyruara t’u shpjegojnë qytetarëve.

Mbetet pyetja e madhe, dhe ndershmëria kërkon të thuhet si pyetje. Sekuenca — Akrotiri i goditur, Diego Garcia i shënjestruar, Fairford i emërtuar — sugjeron një përshkallëzim me hapa të matur, ku çdo hap shtyn kufirin pak më tej. Por goditja e tokës së një anëtareje të NATO-s është një prag cilësisht i ndryshëm nga goditja e një baze në Qipro ose në Oqeanin Indian, dhe deri tani Irani e ka ndërtuar gjithë doktrinën e vet pikërisht mbi qëndrimin poshtë atij pragu: të shkaktojë kosto atje ku mundet, pa ftuar një luftë totale që nuk do ta fitonte. Emërtimi i një baze nuk është e njëjta gjë me goditjen e saj, dhe kërcënimi mund të jetë vetë qëllimi — një mjet presioni mbi një qeveri të re në Londër, që sapo vendosi t’i mbajë dyert e hapura.

Por edhe presioni ka çmimin e vet. Sot, për herë të parë në këtë luftë, një fshat në Gloucestershire është pjesë e llogaritjeve strategjike të Teheranit. Kjo është ajo që ndodh kur një vend vendos se nuk është palë në një luftë, ndërsa strehon aeroplanët që e zhvillojnë atë.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.