Kërcënimi i Shtëpisë së Saudit

TELEFONATA: SI ARABIA SAUDITE I VURI NJË ULTIMATUM TRUMPIT NË EMËR TË GJIRIT

Ishte një telefonatë e vetme, të shtunën, që duket se ndryshoi — të paktën për tani — rrjedhën e një lufte. Në mes të thashethemeve të forta se Netanyahu kishte rënë tashmë dakord me Trumpin për të rifilluar bombardimet kundër Iranit, princi i kurorës saudite, Mohammed bin Salman, mori telefonin dhe i bëri presidentit amerikan një kërkesë që, sipas burimeve saudite dhe të Gjirit, kishte peshën e një ultimatumi.

Fakti bazë është i konfirmuar nga mediat kryesore ndërkombëtare — Axios, Bloomberg, CBS, AP. Të shtunën, MBS-ja foli me Trumpin, e paralajmëroi se Irani do t’u përgjigjej çdo bombardimi të ri duke sulmuar drejtpërdrejt infrastrukturën energjetike të Arabisë Saudite dhe të fqinjëve të saj të Gjirit, kërkoi qartësi mbi planin e veprimit të Uashingtonit, dhe e nxiti Trumpin të mos niste goditje të reja. Pak orë më vonë, Trump njoftoi se do të mbante pezull sulmet e reja dhe se ishin arritur “parametrat” e një marrëveshjeje. Sekuenca flet vetë: telefonata erdhi para tërheqjes.

PUNA PRAPA SKENAVE

Telefonata nuk erdhi nga hiçi. Në ditët para saj, vendet e Gjirit — veçanërisht Katari dhe Emiratet e Bashkuara — kishin qenë duke punuar fort prapa skenave. Katari në veçanti kishte paralajmëruar prej kohësh mbi rreziqet e menjëhershme për infrastrukturën e vet masive dhe për eksportet e gazit natyror. Emiratet gjithashtu kishin ngritur shqetësime për objektet e tyre. Por, sipas këtyre relatimeve, paralajmërimet nuk mjaftuan për ta zmbrapsur Trumpin, i cili po ecte përpara me planin e vet — veçanërisht duke pasur parasysh se dy kompanitë kryesore amerikane të eksportit të gazit natyror përfitojnë nga ky skenar, dhe kishin qenë donatore të fushatës së tij.

Në shtatëdhjetë e dy orët e fundit, sipas të njëjtave relatime, këto vende e informuan Uashingtonin se raportet e inteligjencës vendase konfirmonin se Irani kishte hartuar tashmë hartën e fushave të naftës, rafinerive dhe centraleve elektrike në të gjithë anëtarët e Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit (GCC), gati për një kundërsulm të menjëhershëm në rast se Shtetet e Bashkuara do të nisnin bombardimet. Edhe kjo nuk solli rezultat. Ishte atëherë që MBS-ja vendosi ta bënte vetë hapin, në emër të gjithë Gjirit.

Sipas burimeve saudite dhe të GCC-së, princi saudit shkoi shumë më larg se një thirrje e thjeshtë për qetësim. Në emër të Këshillit të Bashkëpunimit të Gjirit, ai i kërkoi Trumpit të tërhiqej nga planet për sulme të gjera kundër territorit iranian. Ai kërkoi drejtpërdrejt sqarime mbi planin e veprimit të Uashingtonit dhe Tel Avivit, duke argumentuar se gabimet në këtë çast do të destabilizonin tregun global të energjisë për periudha të gjata.

Dhe, gjithnjë sipas këtyre burimeve, ai përcolli në mënyrë të nënkuptuar dy mesazhe. I pari: nëse infrastruktura e tyre shkatërrohej, ekonomitë e GCC-së nuk do të mund t’i nderonin marrëveshjet e nënshkruara, memorandumet e mirëkuptimit dhe partneritetet strukturore afatgjata të festuara gjatë administratës Trump — vlera që shkojnë nga dy deri në tre trilionë dollarë. Këto burime tregojnë se ai la të kuptohej se ato burime mund të ridrejtoheshin drejt blloqeve të tjera, përfshirë atë kinez. I dyti: nëse Trump e refuzonte kërkesën e Gjirit dhe shtynte përpara, ai do të ishte i vetmi përgjegjës për shkatërrimin e ekonomive lokale dhe për një krizë ekonomike globale. Përballë një katastrofe strukturore në territoret e tyre, thonë këto burime, Arabia Saudite dhe vendet e tjera të Gjirit do t’ia mbyllnin hapësirën ajrore avionëve luftarakë amerikanë dhe do të revokonin lejet për përdorimin e bazave logjistike në rajon.

Duhet thënë qartë: pjesa e konfirmuar nga mediat perëndimore është shqetësimi, kërkesa për qartësi dhe nxitja për de-eskalim. Elementet e ultimatumit — kërcënimi për mbylljen e hapësirës ajrore, revokimin e bazave, dhe leva e trilionëve — vijnë nga burimet saudite dhe të GCC-së, dhe i paraqesim si të tilla. Por edhe versioni i konfirmuar tregon një gjë të pamohueshme: aleatët më të afërt të Amerikës në rajon po e paralajmërojnë atë kundër vetë luftës që dikur disa prej tyre e kishin nxitur.

ÇFARË DO TË THOTË PARAJA PËR TRUMPIN VETË

Këtu qëndron ana e levës që rrallë përmendet hapur, por që të gjithë e kuptojnë. Trilionët e premtuar nga Gjiri nuk janë thjesht shifra abstrakte ekonomike; ato janë shtylla e vetë rrëfimit ekonomik të Trumpit. Marrëveshjet e investimeve të Gjirit — memorandumet e festuara me pompozitet gjatë vizitave dhe ceremonive — janë prova që administrata ka dashur t’i tregojë botës se politika e saj po sjell para reale në Amerikë.

Dhe ka edhe një shtresë më personale. Paraja e Gjirit nuk ka rrjedhur vetëm drejt ekonomisë amerikane në përgjithësi, por edhe drejt bizneseve të lidhura me vetë Donald Trumpin dhe dhëndrin e tij, Jared Kushnerin — nga investimi prej dy miliardë dollarësh i fondit sovran saudit në firmën e Kushnerit, te projektet e pasurive të paluajtshme në rajon. Kur burimet e Gjirit lënë të kuptohet se kjo para mund të ridrejtohet drejt Kinës, ato po prekin një nerv që nuk është vetëm kombëtar, por edhe personal.

Dhe koha e kërcënimit nuk duket aspak e rastësishme. Ai vjen pak muaj para zgjedhjeve gjysmëfundore të nëntorit — çastin kur Trump ka nevojë më shumë se kurrë për rrëfimin e një ekonomie në lulëzim, të ushqyer nga investimet e huaja që ai vetë i ka premtuar. Një tërheqje e madhe e kapitalit të Gjirit, ose thjesht kërcënimi i besueshëm i saj, në këtë moment, do të godiste pikërisht atë tregim në zemër, në kohën më të keqe të mundshme politike. Leva e Gjirit, pra, nuk është thjesht ekonomike; ajo është e kalibruar, me apo pa qëllim, për të pasur ndikimin maksimal politik.

Kërcënimi tjetër — ai i Iranit mbi sektorin energjetik të Gjirit — nuk është aspak abstrakt, dhe pasojat e tij do të ndiheshin shumë përtej rajonit. Lista e objektivave që Teherani ka publikuar përfshin disa nga infrastrukturat më jetike të planetit.

Nëse do të goditeshin Ghawar, Abqaiq dhe Khurais në Arabinë Saudite, bota do të humbte një pjesë të madhe të prodhimit saudit. Precedenti ekziston: në vitin 2019, një sulm mbi Abqaiq nxori përkohësisht nga puna më shumë se gjysmën e prodhimit saudit të naftës dhe shkaktoi kërcimin më të madh të njëhershëm të çmimit të naftës në histori. Nëse do të goditej Ras Laffan në Katar, do të cenohej rreth një e pesta e tregtisë botërore të gazit të lëngshëm — pikërisht ai gaz nga i cili Evropa është bërë kritikisht e varur pasi uli importet nga Rusia. Dhe një pjesë e madhe e naftës botërore kalon çdo ditë përmes Ngushticës së Hormuzit, në brigjet e vetë Gjirit.

Pasoja do të ishte një zinxhir: çmime të naftës që shpërthejnë, një goditje inflacioniste globale, një krizë energjetike në Evropë, një shtrëngim i furnizimit në Azi. Ekonomia botërore, tashmë e tendosur nga muaj lufte dhe nga presioni mbi rrugët e furnizimit, do të përballej me një tronditje të rendit të parë. Kjo është arsyeja pse kërcënimi i Gjirit ndaj Uashingtonit ka peshë: sepse skenari që ata përpiqen të parandalojnë nuk do të shkatërronte vetëm ta tyre, por do të tërhiqte gjithë botën me vete.

Mblidhini të gjitha bashkë dhe do të kuptoni pse një telefonatë e vetme pati aq peshë. Nga njëra anë, Trump përballet me Netanyahun dhe me logjikën e vet të presionit maksimal mbi Iranin, të ushqyer edhe nga interesat e kompanive amerikane të energjisë. Nga ana tjetër, ai përballet me aleatët e tij më të pasur e më strategjikë në rajon, të cilët po i thonë se lufta që ai po peshon do të shkatërronte pikërisht infrastrukturën mbi të cilën mbështeten trilionët e investimeve që ai vetë i ka shpallur si triumfin e tij.

Është një bindje ku çdo zgjedhje ka një çmim. Nëse Trump ecën përpara, rrezikon ekonomitë e Gjirit, tregun global të energjisë, dhe vetë paranë që mban gjallë rrëfimin e tij ekonomik para zgjedhjeve. Nëse tërhiqet, i jep Iranit një fitore strategjike dhe rrezikon të duket i dobët para Netanyahut dhe bazës së vet. Për momentin, sekuenca e së shtunës sugjeron se leva e Gjirit peshoi më shumë: telefonata erdhi, dhe bombat mbetën në tokë.

Por një telefonatë nuk është një zgjidhje, dhe një pezullim nuk është paqe. Ultimatumi i Gjirit, i vërtetë apo i zbutur, ka zbuluar një të vërtetë që do të mbetet edhe pasi të harrohet kjo javë: në këtë luftë, ata që mbajnë paratë dhe ata që mbajnë naftën kanë një zë që as Uashingtoni e as Tel Avivi nuk mund ta shpërfillin përgjithmonë.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.