Kush mban përgjegjësi kur policia përdor forcën?

Pas incidentit të Zvërnecit, në qershor, drejtuesi i Policisë së Shtetit premtoi hetime dhe masa administrative. Më 13 tetor, në Tiranë, policia përdori sërish gaz lotsjellës dhe autobotë me ujë kundër protestuesve. Pyetja nuk është vetëm nëse u shkelën rregullat, por nëse institucionet bënë gjithçka për të parandaluar përsëritjen e problemeve.

Protesta e studentëve ishte e përgjakshme dhe ajo ngre një pyetje që shteti duhet t’i përgjigjet: çfarë ndodh me një qytetar të dëmtuar gjatë një operacioni policor, kush kujdeset për të dhe kush mban përgjegjësi për mënyrën si u ushtrua autoriteti publik?

Protesta e 13 tetorit 2026 në Tiranë u shoqërua me përplasje, dëmtime të pronës, përdorim të gazit lotsjellës dhe ndërhyrje të autobotëve me ujë. Raportimet mediatike flasin për persona të lënduar dhe të shoqëruar në polici. Disa protestues hodhën sende drejt godinave dhe efektivëve, ndërsa pati dëmtime të institucioneve dhe bizneseve.

Këto fakte duhen thënë pa ekuivok. Dhuna ndaj policëve, gazetarëve apo qytetarëve nuk justifikohet nga e drejta për të protestuar. Por as dhuna e disa protestuesve nuk i jep policisë një autorizim të pakufizuar për të përdorur forcën ndaj kujtdo që ndodhet në rrugë.

Detyra e shtetit është më e vështirë se kaq: të ruajë rendin, të mbrojë jetën dhe shëndetin, të dallojë personat që ushtrojnë dhunë nga ata që nuk e bëjnë këtë dhe të përdorë vetëm forcën e nevojshme e proporcionale.

Pikërisht këtu fillon përgjegjësia institucionale.

1. Premtimi i qershorit

Më 1 qershor 2026, pas incidentit në Zvërnec, Drejtori i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit, Skënder Hita, doli publikisht dhe kritikoi mënyrën si ishte menaxhuar ngjarja. Ai deklaroi se menaxhimi i saj dhe informacioni i pasaktë i përcjellë publikut kishin cenuar standardet që kërkonte nga policia.

Hita njoftoi masa administrative, ndryshime në drejtimin vendor dhe procese hetimore për të përcaktuar përgjegjësitë. Drejtori i Policisë së Vlorës ishte shkarkuar, ndërsa strukturave përkatëse u ishte kërkuar të shqyrtonin veprimet e zinxhirit komandues.

Kjo ishte më shumë se një deklaratë rutinë. Ishte një pranim publik se mënyra si kishte vepruar policia nuk i kishte përmbushur standardet e kërkuara nga drejtuesi i saj.

Por një institucion nuk matet vetëm me aftësinë për të identifikuar dështimin pasi ai ka ndodhur. Matet edhe me atë që bën më pas.

A u ndryshuan procedurat? A u rishikuan planet operacionale? A u trajnuan efektivët për menaxhimin e tubimeve dhe përdorimin proporcional të forcës? A u identifikuan mangësitë në komandim dhe komunikim? A u përcaktuan masa konkrete për të parandaluar përsëritjen e tyre?

Këto nuk janë hollësi administrative. Janë pyetje që lidhen drejtpërdrejt me sigurinë e qytetarëve.

Në dokumentacionin publik që kemi identifikuar deri tani, nuk kemi gjetur prova të mjaftueshme për të vërtetuar se cilat masa parandaluese u zbatuan pas Zvërnecit. Kjo nuk do të thotë se ato nuk ekzistojnë. Do të thotë se institucionet duhet t’i bëjnë të njohura.

2. Rregullat ekzistojnë. Po zbatimi?

Ka një pasaktësi që duhet shmangur: Shqipëria nuk është pa rregulla të shkruara për përdorimin e forcës policore.

Ligji nr. 82/2024, “Për Policinë e Shtetit”, dhe Rregullorja e Policisë së Shtetit, miratuar me VKM nr. 112, datë 24 shkurt 2025, përcaktojnë detyrime dhe parime që lidhen me ushtrimin e autoritetit policor.

Neni 25 i rregullores kërkon paralajmërimin para përdorimit të forcës, kur rrethanat e lejojnë; zgjedhjen e nivelit të nevojshëm të saj; dhënien e ndihmës mjekësore kur është e nevojshme dhe e mundur; si dhe respektimin e proporcionalitetit. Ai përcakton gjithashtu se punonjësi përgjigjet individualisht për forcën që ushtron.

Pra, çështja nuk është thjesht nëse ekziston një rregullore.

Çështja është nëse rregullat u zbatuan në terren.

Për këtë duhen përgjigje konkrete: kush e drejtoi operacionin e 13 tetorit? Cili ishte plani i miratuar? Kush vendosi se ndërhyrja me gaz lotsjellës ishte e nevojshme? Kush autorizoi përdorimin e autobotëve me ujë? Çfarë paralajmërimesh iu dhanë turmës? Si u dalluan personat që ushtronin dhunë nga pjesëmarrësit e tjerë? Çfarë masash u morën për personat e dëmtuar?

Duhet të bëhet publike edhe baza rregullatore dhe teknike që përcakton përdorimin e këtyre mjeteve, përfshirë çdo urdhër të brendshëm, protokoll apo plan operacional që zbatohet në raste të tilla.

Nëse dokumentet ekzistojnë, publiku duhet të dijë se çfarë kërkojnë. Nëse ka boshllëqe, institucionet duhet t’i pranojnë dhe t’i korrigjojnë.

3. Përgjegjësia nuk mbaron te efektivi në terren

Kur ndodh një incident, është e natyrshme të shqyrtohen veprimet e punonjësit që përdori forcën. Por hetimi nuk duhet të ndalet aty.

Një operacion policor është një sistem vendimmarrjeje. Ka planifikim, urdhra, drejtim, komunikim, zbatim dhe mbikëqyrje. Një shkelje mund të jetë individuale; një dështim mund të lidhet edhe me mënyrën si ishte organizuar operacioni.

Rregullorja e Policisë së Shtetit përcakton se drejtuesit përgjigjen për aktet e brendshme, procedurat dhe zbatimin e rregullave nga strukturat që kanë në varësi.

Kjo do të thotë se hetimi duhet të shqyrtojë jo vetëm kush e përdori forcën, por edhe kush e autorizoi, kush e mbikëqyri dhe nëse zinxhiri komandues i përmbushi detyrimet e tij.

Pezullimi i disa efektivëve mund të jetë masë e nevojshme gjatë një hetimi. Por pezullimi nuk është përfundim hetimor, nuk është provë faji dhe nuk zëvendëson shqyrtimin e përgjegjësive në nivelet e tjera.

Nëse pati shkelje, ato duhet të provohen. Nëse pati dështim në planifikim ose komandim, edhe ai duhet të identifikohet. Nëse nuk pati shkelje, institucionet duhet të publikojnë provat dhe arsyetimin që mbështesin këtë përfundim.

4. Mbikëqyrësi që varet nga ministria

Një çështje tjetër lidhet me Agjencinë e Mbikëqyrjes Policore, organi që heton shkeljet e pretenduara nga punonjësit e policisë dhe të strukturave të tjera ligjzbatuese brenda kompetencave të veta.

Komiteti Evropian për Parandalimin e Torturës ka vënë në dukje se Agjencia është e ndarë nga Policia e Shtetit, por ndodhet nën mbikëqyrjen e drejtpërdrejtë të Ministrit të Brendshëm. Sipas raportit, ministri ka rol në propozimin e drejtuesit të Agjencisë, emërimin e zëvendësit dhe përcaktimin e veprimtarisë së saj.

Kjo strukturë ngre një pyetje të ligjshme për pavarësinë institucionale të mbikëqyrjes.

Nuk provon se një hetim i caktuar është ndikuar. Por e bën të arsyeshme kërkesën për transparencë mbi mënyrën si zhvillohen hetimet, si garantohen paanshmëria dhe pavarësia e tyre dhe si bëhen publike përfundimet.

Raportet evropiane kanë dokumentuar një numër të konsiderueshëm ankesash dhe procedimesh ndaj punonjësve të organeve ligjzbatuese në Shqipëri. Këto të dhëna tregojnë se mekanizmat e mbikëqyrjes kanë veprimtari, por numri i ankesave apo i referimeve në prokurori nuk mjafton për të matur efektivitetin e tyre.

Pyetja e vërtetë është se sa hetime përfundojnë me vendime të arsyetuara, sa rekomandime zbatohen dhe sa ndryshon praktika institucionale si rezultat i tyre.

5. Çfarë duhet të përgjigjet Ministria e Brendshme?

Skënder Hita u emërua Drejtor i Përgjithshëm i Policisë së Shtetit më 30 mars 2026. Besfort Lamallari, ministri që propozoi emërimin e tij, mbante në atë kohë përgjegjësinë politike për Ministrinë e Brendshme.

Më 18 shtator 2026, Ervin Demo mori detyrën e Ministrit të Punëve të Brendshme. Ai nuk mund të mbahet përgjegjës për vendimet e marra para se të merrte detyrën. Por nga data e emërimit, ai ka përgjegjësinë politike për të kërkuar informacion, për të ushtruar mbikëqyrjen që i jep ligji dhe për të siguruar që institucionet të veprojnë brenda kompetencave të tyre.

Ky dallim kohor është thelbësor. Përgjegjësia politike duhet t’i atribuohet personit që mbante detyrën në kohën përkatëse, jo thjesht atij që e mban sot.

Për periudhën nga Zvërneci deri te protesta e Tiranës, pyetjet janë të drejtpërdrejta:

• Çfarë masash parandaluese u propozuan pas ngjarjes së Zvërnecit?
• Cilat u miratuan dhe cilat u zbatuan?
• Çfarë trajnimesh u zhvilluan për menaxhimin e tubimeve publike?
• A u rishikuan planet dhe procedurat për përdorimin e forcës?
• A u identifikuan mangësi në komandim, komunikim apo trajtimin e personave të dëmtuar?
• Çfarë raporti mori Ministria për incidentin e 13 tetorit dhe çfarë veprimesh ndërmori pas tij?

Ministria duhet të përgjigjet me dokumente, data, akte dhe rezultate, jo vetëm me deklarata për angazhimin ndaj standardeve.

6. Çfarë kërkojmë të dimë

Përpara se të nxirret një përfundim për përgjegjësinë individuale ose institucionale, duhen siguruar dokumentet që e bëjnë të mundur atë përfundim.

Policisë së Shtetit, Ministrisë së Brendshme dhe Agjencisë së Mbikëqyrjes Policore u kërkojmë të bëjnë të ditura:

1. Planin operacional dhe urdhrat përkatës të ndërhyrjes së 13 tetorit, në masën që mund të bëhen publikë pa cenuar një hetim aktiv.
2. Emrin ose funksionin e drejtuesit të operacionit dhe zinxhirin e autorizimit për përdorimin e mjeteve të forcës.
3. Aktet, protokollet dhe udhëzimet që rregullojnë përdorimin e gazit lotsjellës dhe autobotëve me ujë.
4. Dokumentet që tregojnë çfarë masash parandaluese u morën pas ngjarjes së Zvërnecit.
5. Numrin e saktë të personave të lënduar, kategoritë e tyre dhe burimin e shifrave të publikuara.
6. Statusin e hetimeve administrative dhe penale, duke dalluar qartë hetimin në vazhdim nga përfundimet e arritura.
7. Çdo rekomandim të Avokatit të Popullit ose të organeve të tjera të mbikëqyrjes dhe mënyrën si është vepruar në përgjigje të tij.

7. Standardet nuk maten me deklarata

Pas Zvërnecit, drejtuesi i Policisë së Shtetit pranoi publikisht se mënyra e menaxhimit të ngjarjes kishte cenuar standardet që kërkonte. Pas protestës së Tiranës, është e nevojshme të shihet nëse këto standarde u respektuan dhe nëse masat e marra gjatë muajve ndërmjet dy ngjarjeve patën ndonjë efekt të matshëm.

Ky është thelbi i çështjes.

Nuk po kërkojmë që policia të mos veprojë kur sulmohet. Nuk po kërkojmë imunitet për protestuesit që shkatërrojnë pronën apo plagosin të tjerët. Po kërkojmë që pushteti i shtetit të ushtrohet brenda ligjit, që dëmtimet të hetohen dhe që zinxhiri i komandimit të mos mbetet jashtë shqyrtimit.

Një pezullim nuk është reformë. Një konferencë shtypi nuk është llogaridhënie. Një hetim i hapur nuk është ende një rezultat.

Rezultati është ai që mund të provohet: çfarë ndodhi, cilat rregulla u zbatuan ose u shkelën, kush mori vendimet, cilat përgjegjësi u përcaktuan dhe çfarë ndryshoi për të parandaluar përsëritjen.

Në fund, pyetja nuk është vetëm kush e përdori forcën më 13 tetor.

Është nëse institucionet që kanë detyrën ta kontrollojnë atë forcë e përmbushën përgjegjësinë e tyre.

Dhe për këtë përgjigjja duhet të vijë nga dokumentet, jo nga premtimet.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.