Njeriu i Gardës Revolucionare që Negocion me SHBA-në

Njeriu që dikur mbante një shkop, tani mban një mandat

Mohammad Bagher Ghalibaf mbërrin në Islamabad si negociatori i Iranit. E kaluara e tij sugjeron se Uashingtoni duhet të kuptojë mirë se çfarë do të thotë kjo.

ISLAMABAD — Në vitin 2005, gjatë fushatës për presidencën e Iranit, i veshur me një kostum të bardhë — një zgjedhje e pazakontë veshjeje që synonte të sinjalizonte moderim — Mohammad Bagher Ghalibaf bëri një rrëfim që shumica e politikanëve do ta fshihnin. Ai përshkroi rolin e tij në shtypjen brutale të protestave studentore gjashtë vjet më parë: duke ngarë një motoçikletë në rrugët e Teheranit me një shkop në dorë dhe duke bashkënënshkruar një letër kërcënuese ndaj presidentit të atëhershëm Mohammad Khatami, ku thuhej se Garda Revolucionare do të vepronte në mënyrë të njëanshme nëse ai nuk do ta shtypte lëvizjen.

“Kur është e nevojshme të jesh në rrugë dhe të përdorësh shkopinj, jam krenar për këtë,” tha ai.

Të shtunën, i njëjti njeri hyn në një sallë konferencash në Islamabad si ndërmjetësi de facto kryesor i Iranit, përballë një delegacioni të Shteteve të Bashkuara të udhëhequr nga zëvendëspresidenti JD Vance, i dërguari special Steve Witkoff dhe Jared Kushner. Bisedimet janë më të rëndësishmet mes dy vendeve në dekada — një rezultat i drejtpërdrejtë i një lufte që filloi në shkurt, kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli nisën sulme në shkallë të gjerë ndaj Iranit, duke vrarë Udhëheqësin Suprem Ali Khamenei në orët e para. Sulmet përfshinin edhe atentatin ndaj Khameneit, si dhe ndaj pasardhësit të tij të caktuar, kryetarit të Komitetit Suprem të Sigurisë Kombëtare, Ali Larijani.

Ghalibaf nuk arriti në këtë moment përmes zgjedhjeve apo diplomacisë. Ai arriti këtu sepse njerëzit mbi të u vranë.

Njeriu nga Davosi

Në vitin 2008, Ghalibaf fluturoi në Zvicër dhe i tha një gazetari të New York Times se nëse Uashingtoni do të zëvendësonte qasjen e tij të njëanshme me një qasje dypalëshe, dialogu ishte i mundur. Ndihmësi i tij e sqaroi: Irani donte të trajtohej si një partner i barabartë, jo si një shtet rebel që duhej vënë në rresht.

Tetëmbëdhjetë vjet më vonë, gjuha është e njëjtë. Konteksti është një luftë.

Ghalibaf dhe ekipi i tij e shohin pranimin nga Uashingtoni të armëpushimit dhe të bisedimeve në Islamabad si një pranim të heshtur amerikan se Republika Islamike nuk mund të rrëzohet nga fuqitë e jashtme. Irani i sheh bisedimet si një mënyrë për të konsoliduar Boshtin e Rezistencës si kundërpeshë të qëndrueshme ndaj hegjemonisë rajonale të SHBA dhe Izraelit.

Korniza që Ghalibaf sjell në tryezë nuk është koncesion — është konsolidim.

Nëse njeriu që dikur mburrej se përdorte shkop në rrugët e Teheranit mund të prodhojë një dokument që i mbijeton kontaktit me gjeneralët e IRGC që qëndrojnë mbi të në hierarki është pyetja që Islamabad nuk do ta zgjidhë plotësisht të shtunën. Më së shumti, mund të prodhojë një pikënisje — të kushtëzuar, të diskutueshme dhe të varur nga miratimi i njerëzve që nuk ishin në dhomë.

Një CV ushtarake

Në moshën nëntëmbëdhjetë vjeç, ai tashmë komandonte forca mbrojtëse gjatë Luftës Iran-Irak. Në moshën njëzetedy vjeçare, ai komandonte Trupat Nasr. Pas luftës, ai kaloi vite duke ndërtuar profilin e tij brenda Gardës Revolucionare Islamike (IRGC), duke kombinuar kredibilitetin ushtarak, rrjetet institucionale dhe gatishmërinë për të bërë atë që kërkohej — edhe me dhunë nëse ishte e nevojshme.

Khamenei e emëroi komandant të Forcave Ajrore të IRGC në vitin 1997. Dy vjet më vonë erdhën protestat studentore. Ghalibaf ishte një nga 24 komandantët e lartë të IRGC që nënshkruan një letër kërcënuese drejtuar presidentit të atëhershëm Khatami, duke deklaruar se ushtria do të ndërhynte nëse qeveria nuk do ta shtypte lëvizjen studentore. Dhuna që pasoi la shumë të vrarë dhe qindra të plagosur. Ai u shpërblye: Khamenei e bëri shef të Komandës së Forcave të Rendit në vitin 2000.

Më vonë, një regjistrim i rrjedhur nga një takim midis Ghalibaf dhe anëtarëve të Basij-it e përfshinte atë duke pretenduar se kishte urdhëruar përdorimin e armëve kundër demonstruesve në vitin 2003, si dhe duke lavdëruar dhunën e përdorur gjatë protestave të Lëvizjes së Gjelbër në vitin 2009.

Më pas ai bëri një kthesë të papritur drejt një lloj respektabiliteti teknokratik. Ai u zgjodh ngushtë kryetar i bashkisë së Teheranit në vitin 2005 dhe shërbeu për dymbëdhjetë vjet. Ishte gjatë kësaj periudhe që u shfaq versioni “Davos” i Ghalibaf — kryebashkiaku që mund të vishte kostum, të fliste për zona investimi dhe të përdorte gjuhën e partneriteteve bilaterale. Ai kandidoi për president katër herë. Nuk fitoi kurrë.

Vitet e tij si kryetar bashkie u shoqëruan me skandale të përsëritura korrupsioni. Ai u lidh me raste korrupsioni që përfshinin shitjen e pronave në veri të Teheranit për zyrtarë të regjimit. Akuzat për korrupsion përfshinin edhe rreth 3.5 milionë dollarë të dhuruara për një fondacion të drejtuar nga gruaja e tij. Gazetarët që raportuan për këto skandale u përballën me burgim.

Për kritikët e tij, ai është një populist i zhytur në korrupsion sistemik. Për mbështetësit e tij, ai është një konservator pragmatik — një njeri që gjatë mandatit të tij si kryebashkiak tregoi se mund të menaxhojë një burokraci komplekse dhe të japë rezultate. Një analist i cituar nga Jerusalem Post e përmblodhi me sinqeritet të pazakontë:

“Është shumë i korruptuar, por në kontekstin e Lindjes së Mesme kjo ndonjëherë do të thotë se është një njeri me të cilin mund të bësh biznes. Ai e kupton gjuhën e pushtetit dhe interesave, jo vetëm dogmën fetare.”

I mbijetuari i sezonit të vrasjeve

Ghalibaf është shfaqur si figurë kryesore pasi sulmet ajrore izraelite vranë Udhëheqësin Suprem Khamenei dhe plagosën rëndë djalin dhe pasardhësin e tij të caktuar, Mojtaba Khamenei. Eliminimi i udhëheqjes civile dhe klerikale të Iranit — një fushatë vrasjesh të synuara siç rajoni nuk kishte parë kurrë — krijoi një vakum që bërthama institucionale e mbijetuar e IRGC e mbushi shpejt.

Analistja Kaitlyn Hashem nga Stimson Center ka argumentuar se fushata e atentateve e Izraelit në mënyrë ironike i ngriti këto figura — të nxjerra nga gjysmë-pensioni — “më të ashpra, më anti-amerikane dhe më anti-izraelite se ata që zëvendësuan” dhe “më pak fleksibile në negociimin e përfundimit të luftës.”

Shumë nga udhëheqësit e Iranit u vranë nga sulmet amerikano-izraelite në javët e fundit. Ajo që mbeti ishte establishmenti ushtarak. Fuqia reale tani qëndron te një triumvirat: Vahidi, komandant i IRGC; Zolghadr, sekretar i Këshillit Suprem të Sigurisë Kombëtare; dhe Rezaei, këshilltar ushtarak i Udhëheqësit Suprem. Të tre janë figura të vijës së ashpër të IRGC.

Në këtë rregullim, Ghalibaf është fytyra — jo dora. Ai është ndërmjetësi i identifikuar nga Trump, por nuk mund ta angazhojë Iranin pa miratimin e IRGC. Nënshkrimi i tij në çdo dokument në Islamabad do të mbajë peshën e kryetarit të parlamentit në një sistem ku parlamenti nuk kontrollon ushtrinë.

Disa figura të vijës së ashpër, përfshirë redaktorin e gazetës Kayhan, Hossein Shariatmadari — një këshilltar i fuqishëm i Khameneit të vrarë — e kanë kritikuar Ghalibaf për pranimin e bisedimeve në Islamabad në vend që të ndiqte “luftën deri në fitore.” Ai është njëkohësisht shumë moderat për fraksionin më radikal dhe shumë i ashpër për reformistët e lidhur me presidentin e zgjedhur Masoud Pezeshkian. Ai zë të vetmen hapësirë të mesme të disponueshme — dhe kjo është arsyeja pse ndodhet në një avion drejt Pakistanit.

Tryeza

Pozicionet iraniane dhe amerikane përpara bisedimeve të së shtunës nuk janë të afërta.

Propozimi publik me 10 pika i Iranit përfshin një garanci amerikane për mosagresion në të ardhmen ndaj Iranit, njohjen e kontrollit iranian mbi Ngushticën e Hormuzit, përfundimin e të gjitha armiqësive rajonale dhe tërheqjen e forcave ushtarake amerikane nga Lindja e Mesme. Versione të tjera përfshijnë njohjen e të drejtës së Iranit për pasurim bërthamor dhe reparacione për dëmet e luftës.

Administrata Trump ka propozimin e saj me 15 pika. Ky plan nuk është bërë publik plotësisht, por thuhet se përfshin angazhimin e Iranit për të mos ndërtuar armë bërthamore dhe dorëzimin e uraniumit të pasuruar në nivele të larta. Vance ka këmbëngulur vazhdimisht se nëse Irani nuk përmbush premtimet për rihapjen e Ngushticës së Hormuzit, armëpushimi do të përfundojë.

Trump gjithashtu paralajmëroi Iranin të mos vendosë tarifa për cisternat e naftës që kalojnë në ngushticë. Agjencia gjysmë-zyrtare iraniane Tasnim raportoi se Irani dhe Omani planifikojnë të vendosin tarifa tranziti për anijet gjatë armëpushimit, me fondet të destinuara për rindërtim.

Irani publikoi disa versione të planit të tij, me ndryshime të vogla dhe mospërputhje midis teksteve në persisht dhe anglisht. Sekretarja e shtypit e Shtëpisë së Bardhë pranoi se kur Trump e quajti planin iranian me 10 pika një “bazë të zbatueshme,” ai po i referohej një versioni tjetër nga ai që Irani kishte bërë publik — një version që Shtëpia e Bardhë e përshkroi si “më të arsyeshëm.”

Edhe armëpushimi që krijoi kushtet për bisedimet e së shtunës është i diskutueshëm. Duke qenë se të dyja palët nuk duket se bien dakord për përmbajtjen e armëpushimit, harmonizimi i agjendës për bisedimet mund të jetë i vështirë. Ghalibaf tha këtë javë se Libani dhe aleatët rajonalë të Iranit janë një “pjesë e pandashme e armëpushimit” dhe se koha po mbaron.