Paqja e Trumpit me Iranin: A do ta Shkatërrojë Izraeli Paqen?

PAQJA QË LIBANI MUND TA ZHBËJË: TRUMP KA MARRËVESHJEN E TIJ ME IRANIN — DHE IZRAELI, I ANASHKALUAR DHE DUKE BOMBARDUAR, MUND TA THYEBË AKOMA

Të shtunën, kryeministri i Pakistanit njoftoi se teksti i një marrëveshjeje për t’i dhënë fund luftës midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit ishte arritur. Brenda pak orësh, Presidenti Donald Trump shkoi edhe më tej, duke deklaruar në Truth Social se “Marrëveshja me Republikën Islamike të Iranit është tani e plotë”, duke autorizuar rihapjen e Ngushticës së Hormuzit dhe heqjen e bllokadës detare amerikane që kishte mbytur furnizimin botëror me naftë për muaj të tërë. Pas një lufte që filloi me sulme të koordinuara amerikano-izraelite në të gjithë Iranin më 28 shkurt dhe që vrau mijëra njerëz, marrëveshja më e rëndësishme e mandatit të dytë të Trumpit dukej se ishte përfunduar, duke pritur vetëm nënshkrimin elektronik dhe një ceremoni të paralajmëruar për 19 qershor në Zvicër.

Dhe pastaj, të dielën, avionët luftarakë izraelitë goditën periferitë jugore të Bejrutit, duke vrarë tre persona, dhe e gjithë ndërtesa filloi të dridhej. Irani kërcënoi me një përgjigje ushtarake. Trumpi, njeriu që sapo kishte deklaruar paqen, postoi një thirrje pothuajse lutëse: “Jemi shumë afër një Marrëveshjeje që do të sjellë paqe në rajon, duke përfshirë edhe Libanin. Mos ta prishim!” Pyetja që tani varet mbi Lindjen e Mesme është nëse paqja që Trumpi ka shpallur mund të mbijetojë nga ana e vetme që nuk ishte në tryezë dhe që nuk e dëshiron atë: Izraeli.

NJË MARRËVESHJE E BËRË PA IZRAELIN

Tipari më i spikatur i kësaj marrëveshjeje është se kush e negociuan dhe kush jo. Bisedimet u udhëhoqën nga Pakistani, me ndihmën e Katarit dhe me ndërmjetësues katarë që fluturuan në Teheran gjatë fundjavës për të finalizuar kushtet. Izraeli — aleati më i afërt i Amerikës në rajon, vendi që nisi luftën bashkë me Shtetet e Bashkuara — nuk ishte palë në të. Kryeministri Benjamin Netanyahu e ka thënë vetë. Sipas Associated Press dhe CBS News, Izraeli është “anashkaluar në negociatat e udhëhequra nga Pakistani dhe të tjerë”, dhe marrëveshja në formën e saj aktuale është, sipas fjalëve të disa mediave që raportojnë nga brenda procesit, “një zhgënjim i thellë për qeverinë izraelite”.

Arsyeja e këtij zhgënjimi është e qartë në kushtet e marrëveshjes. Memorandumi i mirëkuptimit zgjat armëpushimin e brishtë që ka mbajtur që nga 7 prilli, heq bllokadën dhe rihap Hormuzin, dhe nis afërsisht gjashtëdhjetë ditë negociatash formale për të trajtuar pyetjet më të vështira — programin bërthamor të Iranit dhe heqjen e sanksioneve. Ajo që nuk bën është të japë atë që Izraeli dhe Shtetet e Bashkuara synuan të arrijnë kur filloi lufta. Siç raporton PBS, nën marrëveshjen që po diskutohet, SHBA-ja dhe Izraeli “duket se kanë dështuar të arrijnë qëllimet e tyre origjinale për të shkatërruar programet e raketave dhe bërthamore të Iranit dhe për t’i dhënë fund mbështetjes së tij për proxy-t e armatosur në rajon”. Kapaciteti bërthamor i Iranit do të trajtohet më vonë, në bisedime, në vend që të çmontohet tani, me forcë. Për një qeveri izraelite që e kishte vënë luftën mbi bazën e përfundimit të kërcënimit iranian një herë e përgjithmonë, një marrëveshje që e lë atë kërcënim për t’u negociuar nuk është një fitore. Është një zgjidhje që ajo preferon të mos e nënshkruajë.

Vija e FAJTIT E LIBANIT

Këtu është ku marrëveshja mund të shpërbëhet, dhe është vija e fajit që vetë Izraeli po e zgjeron. Irani ka bërë një kusht të qartë: fundi i luftës duhet të përfshijë edhe fundin e sulmeve izraelite ndaj Libanit. Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi ka deklaruar se dhënia fund e luftës “do të thotë gjithashtu tërheqja e Izraelit nga Libani”, dhe propozimi zyrtar kundër i Iranit gjatë bisedimeve në Islamabad kërkonte qartazi ndalimin e sulmeve amerikano-izraelite ndaj Iranit dhe forcave pro-iraniane në Liban dhe Irak. Teherani ka qenë i drejtpërdrejtë për pasojat e injorimit të kësaj: ai pezulloi operacionet e veta por paralajmëroi se do t’i rifillonte në momentin që sulmet izraelite në Libanin jugor të vazhdonin. Kur Izraeli goditi periferitë e Bejrutit një javë më parë, Irani u përgjigj me sulme ndaj Izraelit — përshkallëzimi më serioz që nga hyrja në fuqi e armëpushimit. Modeli është vendosur dhe paralajmërimi është i qartë.

Izraeli është përgjigjur duke bërë të kundërtën e asaj që kërkon marrëveshja. Ministri i Mbrojtjes Israel Katz ka deklaruar hapur se vendi i tij nuk do të tërhiqet nga Libani, Siria, Gaza apo Bregu Perëndimor. Forcat izraelite vazhduan të godasin pozicionet e Hezbollahut gjatë fundjavës, dhe të dielën goditën sërish Bejrutin. Dhe Izraeli e ka bërë këtë në kundërshtim të hapur me presidentin amerikan. Trumpi, sipas Associated Press, “ka ushtruar presion mbi Netanyahu-n që të ndalojë goditjet e forta ndaj Libanit ndërsa një marrëveshje është afër, por kryeministri e ka sfiduar atë”. Trumpi i tha Fox News se e kishte pyetur Netanyahu-n se çfarë po bënte, duke përdorur një fjalë sharëse për të shprehur zemërimin e tij. Më herët, burime përshkruan një telefonatë të nxehtë në të cilën Trumpi i kërkoi liderit izraelit të ulte plotësisht ofensivën në Liban. Trumpi ka shkuar aq larg sa të minimizojë publikisht justifikimin e vetë Izraelit, duke e quajtur sulmin ndaj të cilit po përgjigjej Izraeli “shumë të vogël dhe pa kuptim” dhe duke thënë se goditjet “nuk duhet të kishin ndodhur kurrë”.

Kjo është një situatë e jashtëzakonshme: një president amerikan që publikisht merr anën kundër veprimeve ushtarake të aleatit të tij më të afërt, sepse ato veprime kërcënojnë një marrëveshje mbi të cilën ai ka vënë prestigjin e tij. Edhe sekretari i Mbrojtjes i vetë Trumpit, Pete Hegseth, e përshkroi rrezikun në terma të Hezbollahut dhe Libanit, duke pranuar se “nëse Irani do që kjo të mbajë, ata duhet të tërheqin Hezbollahun” — një njohje se fronti libanez, jo ai iranian, është tani vendi ku paqja do të jetojë apo të vdesë.

KUSH E THYEN DHE KUSH PAGUAN

Logjika e momentit është pra e pakëndshme dhe e qartë. Irani ka sinjalizuar se do të nënshkruajë, me kusht Libanin. Izraeli, i përjashtuar nga marrëveshja dhe i pakënaqur me kushtet e saj, vazhdon të godasë Libanin dhe refuzon të tërhiqet. Çdo goditje izraelite në Bejrut fton një përgjigje iraniane, dhe çdo përgjigje iraniane kërcënon të shembë marrëveshjen përpara se boja të thahet. Paqja që Trumpi ka deklaruar të plotë qëndron, në këtë orë, jo te Teherani apo Washingtoni, por te nëse Izraeli zgjedh të ndalojë bombardimin e një vendi prej të cilit është betuar se nuk do të tërhiqet.

Do të ishte shumë të pohohej si fakt se Izraeli po përpiqet me vetëdije të sabotojë marrëveshjen; askush nuk mund të lexojë synimin përfundimtar të qeverisë izraelite, dhe zyra e Netanyahu-t pohon se goditjet janë përgjigje ndaj sulmeve të Hezbollahut ndaj Izraelit verior. Por synimi është pothuajse i parëndësishëm. Një qeveri që kundërshton një marrëveshje, është përjashtuar nga krijimi i saj, dhe vazhdon pikërisht sjelljen që Irani e ka emërtuar si vijë të kuqe, nuk ka nevojë për një plan sekret për të thyer paqen. I duhet vetëm të vazhdojë të bëjë atë që po bën. Dhe kështu bota po shikon Bejrutin, duke pritur të shohë nëse arritja më e rëndësishme diplomatike e presidencës së Trumpit do të zhbëhet nga një aleat që vepron kundër kërkesës së shprehur të presidentit.

PAMJA NGA BALLKANI

Për Shqipërinë dhe rajonin më të gjerë, interesat nuk janë abstrakte, dhe ato maten së pari në çmimin e naftës. Mbyllja e Ngushticës së Hormuzit — nëpërmes së cilës kalon një pjesë e madhe e naftës së papërpunuar botërore — çoi në rritje të çmimeve të energjisë dhe tronditi tregjet në të gjithë Evropën gjatë pranverës, dhe ekonomitë e vogla importuese si ajo e Shqipërisë e absorbuan goditjen nëpërmes kostove më të larta të karburantit dhe transportit. Autorizimi i Trumpit për të rihapur ngushticën dhe për të hequr bllokadën është, për Ballkanin, klauzola më e menjëhershme e rëndësishme në të gjithë marrëveshjen: një Hormuz i rihapur do të thotë çmime më të ulëta të naftës, lehtësim i presionit inflacionar dhe lehtësim në pompë për shqiptarët e zakonshëm që nuk patën asnjë rol në një luftë të luftuar një kontinent larg. Por ky lehtësim tani është peng i së njëjtës vijë faji libaneze. Nëse goditjet izraelite e shembin marrëveshjen dhe ngushtica mbetet e mbyllur ose mbyllet sërish, Ballkani do të paguajë në çmime karburanti për një luftë që nuk mund ta ndikojë — një kujtesë se në një ekonomi të ndërlidhur, një bombë e hedhur në Bejrut ndihet, në fund të fundit, në një stacion benzine në Tiranë.

Nëse marrëveshja do të mbajë do të dihet brenda pak ditësh. Që nga momenti i shkrimit të këtij teksti, ajo është e plotë në letër dhe po zbërthehet në ajër mbi Liban.

E Vërteta — ku e vërteta gjithmonë fiton.