PARALAJMËRIMI I FUNDIT I CIA’S NDAJ RUSISË. EUROPA NE LUFTË?

AEROPLANI NGA RIGA: PSE SHEFI I CIA-S SHKOI NË MOSKË, DHE PSE HERËN E FUNDIT PARALAJMËRIMI DËSHTOI

Të martën, faqet e ndjekjes së fluturimeve regjistruan diçka të pazakontë. Një avion transporti ushtarak amerikan i tipit C-17A Globemaster III u ngrit nga Riga, kryeqyteti i Letonisë, dhe u ul në Moskë. Pak më vonë, në aeroportin rus u pa një kolonë automjetesh diplomatike amerikane.

Në bord ndodhej drejtori i Agjencisë Qendrore të Inteligjencës, John Ratcliffe.

Lajmin e dha e para CBS News, duke cituar burime të njohura me situatën. Axios e konfirmoi më pas në mënyrë të pavarur, duke e cilësuar vizitën më të lartën e një zyrtari të administratës Trump në Rusi që nga janari. CIA-ja nuk pranoi të komentonte për Reuters. Washington Post e përshkroi si një udhëtim të rrallë dhe të panjoftuar.

Dhe ndërkohë që shefi i inteligjencës amerikane ndodhej në tokë ruse, Kremlini deklaronte publikisht se nuk ishin planifikuar bisedime me të dërguar amerikanë atë javë.

Kjo është historia e asaj vizite. Por është edhe diçka më e madhe: historia e një paralajmërimi që Amerika e ka dhënë një herë më parë, në të njëjtën mënyrë, në të njëjtin qytet — dhe që nuk funksionoi.

ÇFARË THUHET SE KISHTE NË DOSJE

Qëllimi zyrtar i vizitës nuk është bërë publik. Por sipas raportimeve të Wall Street Journal, arsyeja ishte një grup informacionesh të mbledhura nga inteligjenca amerikane: se Moska po bënte përgatitje të hershme për një mobilizim të mundshëm ushtarak, dhe se po shqyrtonte veprime të projektuara për të testuar qëndrueshmërinë e NATO-s.

Një ish-zyrtar i lartë i inteligjencës amerikane, duke folur për të njëjtën gazetë, hodhi hipotezën se Ratcliffe mund t’i ketë përcjellë Putinit personalisht një mesazh të drejtpërdrejtë: e dimë se çfarë po planifikoni, dhe do të bënit mirë të mos e bëni.

Këtu duhet një saktësim, sepse dallimi ka rëndësi. Kjo nuk është një transkriptim i bisedës. Është vlerësimi i një ish-zyrtari për atë që mesazhi ka të ngjarë të ketë qenë. Askush nuk ka konfirmuar zyrtarisht as se Ratcliffe u takua me Putinin, as çfarë u tha në atë dhomë. Ajo që dihet me siguri është se ai shkoi, se qëndroi pak orë, dhe se avioni u kthye.

DETAJI QË TREGON PESHËN E VIZITËS

Ka një element operacional që e zbulon më mirë se çdo deklaratë se sa seriozisht u trajtua kjo vizitë.

Sipas një burimi të cituar nga Kyiv Independent, Shtetet e Bashkuara i kërkuan Ukrainës të pezullonte goditjet e veta mbi territorin rus gjatë kohës që delegacioni amerikan ndodhej në Moskë. Ukraina, sipas të njëjtit burim, do të njoftohej më pas mbi përmbajtjen e takimeve.

Ndaluni mbi këtë. Ukraina zhvillon prej muajsh fushatën e vet më efektive të luftës — goditjet me dronë me rreze të gjatë mbi rafineritë ruse, që e kanë ulur përpunimin rus të naftës në nivelin më të ulët në njëzet e katër vjet. Dhe Uashingtoni i kërkoi ta ndalonte atë fushatë, përkohësisht, që një avion të mund të ulej e të ngrihej i sigurt.

Kjo nuk është diplomaci rutinë. Është mbrojtje e një kanali që dikush e konsideroi jetik.

NËNTOR 2021

Dhe këtu vjen paralelja që askush në Uashington nuk mund ta shpërfillë, sepse e njohin të gjithë.

Hera e fundit që një drejtor i CIA-s shkoi personalisht në Moskë ishte në nëntor të vitit 2021. Ai njeri quhej William Burns. Ai u takua me Nikolai Patrushevin, atëherë sekretar i Këshillit të Sigurisë së Rusisë, dhe përcolli një mesazh në nivelin më të lartë: Shtetet e Bashkuara e dinin se Rusia po përgatiste një pushtim të plotë të Ukrainës.

Mesazhi u dha. Ai u dëgjua. Dhe tre muaj më vonë, tanket kaluan kufirin.

Kjo është arsyeja pse vizita e së martës nuk duhet lexuar si një shenjë qetësuese. Precedenti nuk tregon se paralajmërimet e drejtpërdrejta e ndalojnë Moskën. Ai tregon të kundërtën: se hera e fundit që Amerika dërgoi shefin e vet të spiunazhit për të thënë “ne po ju shohim”, Evropa mori luftën e saj më të madhe që nga viti 1945.

Dhe ndryshimi thelbësor midis atëherë dhe tani është objektivi. Në vitin 2021, inteligjenca kishte të bënte me Ukrainën — një vend jashtë NATO-s, pa garanci mbrojtjeje kolektive. Sot, sipas raportimeve, ajo ka të bëjë me testimin e qëndrueshmërisë së vetë NATO-s.

ÇFARË DO TË THOTË “TË TESTOSH NATO-N”

Kjo frazë tingëllon abstrakte, por nuk është. Ajo ka një kuptim shumë konkret në planifikimin ushtarak.

Të testosh NATO-n nuk do të thotë domosdoshmërisht të nisësh një sulm të gjerë. Do të thotë të kryesh një veprim mjaftueshëm të vogël sa aleanca të mund të zgjedhë të mos përgjigjet — dhe pastaj të shohësh nëse ajo përgjigjet. Një shkelje e zgjatur e hapësirës ajrore. Një sabotim infrastrukture nënujore. Një incident në një enklavë kufitare. Një sulm hibrid mbi një anëtar të vogël.

Logjika është e ftohtë dhe e thjeshtë: nëse Neni 5 nuk aktivizohet për një provokim të vogël, atëherë vlera e tij si frenues bie për të gjitha provokimet e ardhshme. Aleanca vdes jo nga një sulm i madh, por nga një varg testesh të vegjël ku askush nuk dëshiron të jetë i pari që shtyp butonin.

DHE KËTU HYN SHQIPËRIA

Ka një pjesë të kësaj historie që në Tiranë pothuajse nuk diskutohet, dhe që duhet thënë qartë.

Nëse informacionet e inteligjencës amerikane kanë të bëjnë me testimin e NATO-s dhe jo me Ukrainën, atëherë Shqipëria nuk është vëzhguese e kësaj situate. Ajo është brenda saj. Shqipëria është anëtare e Aleancës së Atlantikut të Veriut që nga viti 2009. Neni 5 nuk bën dallim midis anëtarëve të mëdhenj dhe të vegjël; ai është një detyrim automatik, që aktivizohet pavarësisht se ku ndodhet sulmi dhe pavarësisht se sa larg është ai nga Tirana.

Kjo do të thotë se një incident në Balltik, në Detin e Zi apo në kufirin polak nuk është një lajm i huaj për lexuesin shqiptar. Është një ngjarje që, në kushte të caktuara, do ta gjente Shqipërinë të detyruar. Dhe do të thotë gjithashtu se vendimet që merren në Bruksel dhe në Uashington për mënyrën se si i përgjigjemi provokimeve, merren edhe në emër të një vendi që rrallë pyetet.

MË PAK NGA ÇFARË DIMË, MË SHUMË NGA ÇFARË NUK DIMË

Le të jemi të kujdesshëm me atë që nuk konfirmohet. Nuk dimë nëse Ratcliffe u takua me Putinin. Nuk dimë çfarë u tha. Nuk dimë nëse mesazhi ishte një paralajmërim, një ofertë, apo të dyja njëherësh — sepse ekziston edhe leximi tjetër, që kjo vizitë kishte të bënte me negociatat e paqes për Ukrainën, të cilat administrata Trump i ka premtuar prej muajsh dhe të cilat nuk kanë prodhuar rezultat.

Ratcliffe ka mbajtur kontakte të rregullta me homologun e vet rus, shefin e SVR-së Sergei Naryshkin, që nga emërimi i tij në janar 2025. Vizita e fundit e nivelit të lartë ishte ajo e Steve Witkoff-it dhe Jared Kushnerit te Putini në janar, pikërisht për bisedimet e paqes. Është plotësisht e mundur që kjo vizitë të ketë qenë vazhdim i asaj linje.

Por dy fakte mbeten të pashpjeguara nga ai lexim. I pari: Kremlini mohoi publikisht se ishin planifikuar bisedime, ndërkohë që bisedimet po ndodhnin. I dyti: Uashingtoni i kërkoi Ukrainës të ndalonte goditjet për kohëzgjatjen e vizitës. Asnjëra prej këtyre nuk është sjellje e një takimi rutinë për paqen.

PARALAJMËRIMI DHE KUFIJTË E TIJ

Mbetet, në fund, një pyetje që e kalon këtë vizitë të veçantë.

Për çfarë shërben një paralajmërim? Teoria e frenimit thotë se ai i tregon kundërshtarit se çmimi do të jetë më i lartë se përfitimi, dhe se kështu ai heq dorë. Por kjo funksionon vetëm nëse kundërshtari ende nuk ka vendosur. Nëse vendimi është marrë tashmë, atëherë paralajmërimi nuk e ndryshon rrjedhën — ai thjesht i tregon tjetrit se çfarë di ti, dhe ndoshta e nxit të veprojë më shpejt.

Kjo është ajo që ndodhi në nëntor 2021. Burns shkoi, foli, u kthye. Dhe historia vazhdoi ashtu siç ishte vendosur tashmë në Moskë.

Nuk e dimë nëse e martja ishte një përsëritje e asaj skene apo diçka krejt tjetër. Por dimë se një avion ushtarak amerikan fluturoi nga Riga në Moskë, se Ukraina u kërkua të heshtte armët për disa orë, dhe se e vetmja herë tjetër që ka ndodhur diçka e tillë, ajo u kujtua më pas si paralajmërimi i fundit para luftës.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.