> ## Content Index > Fetch the complete content index at: https://everteta.net/llms.txt > Use this file to discover other available public pages before exploring further. # SI PO NDËRTOHET NË AZI DALJA NGA SISTEMI I DOLLARIT - URL: https://everteta.net/po-ndertohet-ne-azi-dalja-nga-sistemi-i-dollarit/ - Published: 2026-08-26T22:52:35.000Z - Updated: 2026-08-26T22:52:35.000Z - Description: ORA QË NISI TË NUMËROJË: SI PO NDËRTOHET NË AZI DALJA NGA SISTEMI I DOLLARIT - Author: Dorand Vojka - Tags: Bota, #Import 2026-09-17 02:13 ORA QË NISI TË NUMËROJË: SI PO NDËRTOHET NË AZI DALJA NGA SISTEMI I DOLLARIT Më 24 gusht 2026, sekretari amerikan i Thesarit, Scott Bessent, qëndroi para gazetarëve në Uashington dhe tha një fjali që u dëgjua në çdo bankë qendrore të botës. “Le ta them qartë: çdo entitet që lehtëson pastrimin e parave në emër të Iranit do të hiqet nga sistemi i dollarit amerikan. Ora sapo nisi të numërojë.” Ai e quajti nismën një “Ditë D ekonomike”. Në një artikull në Financial Times një ditë më parë, e kishte përshkruar si “ofensivën financiare më të madhe ndonjëherë”. Thesari amerikan sanksionoi po atë ditë afro gjashtëdhjetë korporata, individë dhe anije në juridiksione të ndryshme, mes tyre edhe shtetas kinezë. Sektorët e shënjestruar: transporti detar, nafta, kriptomonedhat, aviacioni — dhe ari. Kur u pyet nëse bankat kineze mund të përballen me sanksione dytësore, Bessent u përgjigj se rruga më e mirë është “diplomacia e qetë”, por shtoi: “askush nuk është përtej dorës së sanksioneve amerikane”. Ky shkrim nuk është për Iranin. Është për atë fjali — dhe për atë që bota po ndërton, në heshtje dhe me shpejtësi, si përgjigje ndaj saj. ÇFARË DO TË THOTË VËRTET AJO KËRCËNIM Sanksionet dytësore janë një mekanizëm i thjeshtë dhe jashtëzakonisht i fuqishëm. Ato nuk ndëshkojnë vetëm vendin e shënjestruar, por këdo tjetër që tregton me të. Leva kryesore e Uashingtonit është aksesi në tregun dhe sistemin e vet financiar. Marrim shembullin që jep Al Jazeera: edhe nëse një bankë indiane nuk ka asnjë marrëdhënie të drejtpërdrejtë me Iranin, ajo mund të përballet me sanksione dytësore nëse përpunon pagesa për një firmë indiane që tregton me Teheranin — veçanërisht nëse ajo bankë ka degë në SHBA, lidhje kliringu në dollarë, ose klientë amerikanë. Rezultati është se institucionet financiare bëhen hiper-të kujdesshme. Ato shmangin çdo gjë që qoftë edhe prek Iranin, nga frika se do të përfshihen. Kjo është arsyeja pse shumica e bankave globale nuk marrin pjesë më në tregti me Rusinë apo Iranin — jo sepse ua ndalon ligji i vendit të tyre, por sepse nuk duan të rrezikojnë aksesin në dollar. Dhe kërcënimi funksionon. Raportimet tregojnë se të paktën dy banka shtetërore kineze kanë nisur të rishqyrtojnë marrëdhëniet e tyre me entitete ruse, ndërsa institucionet financiare turke po rrisin kontrollin mbi transaksionet e lidhura me Rusinë. Bankat e mëdha kineze kanë një histori pajtueshmërie me sanksionet amerikane. Llogaria e tyre është e thjeshtë: fitimi nga tregtia me një vend të sanksionuar nuk ia vlen humbjes së aksesit në dollarin amerikan. Por çdo herë që ky mekanizëm funksionon, ai mëson diçka tjetër — diçka që Uashingtoni ndoshta nuk e ka menduar plotësisht. Ai u tregon të gjithëve, njëkohësisht, se aksesi në dollar nuk është një e drejtë. Është një leje. Dhe lejet mund të revokohen. Nëse fjalia e Bessentit ishte kujtesa, mësimi ishte dhënë katër vjet më parë. Në shkurt të vitit 2022, pas pushtimit të Ukrainës, vendet perëndimore ngrinë rreth gjysmën e rezervave valutore të bankës qendrore ruse. Nuk u bë fjalë për një bankë private apo për një kompani; u bë fjalë për rezervat sovrane të një shteti të madh, të mbajtura në institucione perëndimore, të bllokuara me një vendim politik. Për çdo bankë qendrore jashtë Perëndimit, ai ishte një moment mësimi. Rezervat në dollarë dhe euro nuk janë pasuri në kuptimin e plotë të fjalës. Ato janë premtime, të mbajtura në sisteme të kontrolluara nga dikush tjetër, dhe ato premtime mund të pezullohen. Dhe përgjigjja ndaj atij mësimi është e matshme. Që nga viti 2022, bankat qendrore të botës kanë blerë rreth një mijë tonë ar në vit. Sipas Këshillit Botëror të Arit, kjo është dyfishi i ritmit mesatar të dekadës së mëparshme. Dhe blerja nuk po ngadalësohet: në anketën e vitit 2026 me shtatëdhjetë e gjashtë menaxherë rezervash, dyzet e pesë për qind thanë se presin që rezervat e institucionit të tyre të rriten gjatë dymbëdhjetë muajve të ardhshëm, ndërsa tetëdhjetë e nëntë për qind presin që zotërimet globale të bankave qendrore të rriten. Ari nuk mund të ngrihet me një vendim politik. Ai nuk ka nevojë për një sistem kliringu që dikush tjetër e kontrollon. Nëse ndodhet në bodrumin tënd, është i yti. Kjo është e gjithë tërheqja e tij, dhe ajo nuk ka të bëjë me nostalgjinë monetare — ka të bëjë me sovranitetin. Por ari i grumbulluar nuk mjafton. Për ta bërë atë të përdorshëm në tregti dhe në shlyerje ndërkombëtare, duhet infrastrukturë: depo, kliring, sistem çmimesh, kanale dorëzimi. Dhe pikërisht ajo infrastrukturë po ndërtohet tani — jo në Londër, jo në Nju-Jork. Më 7 korrik 2026, qeveria e Hong Kongut njoftoi nisjen e provë të një sistemi të ri qendror kliringu dhe shlyerjeje për arin. Sistemi drejtohet nga Hong Kong Precious Metals Central Clearing Company Limited — një entitet në pronësi të plotë të qeverisë së Hong Kongut. Sipas njoftimit zyrtar, grupi i parë i depozitave dhe i veprimeve të shlyerjes është kryer tashmë. Njëkohësisht u nis faza e parë e programit “Delivery Connect” me Bursën e Arit të Shanghait, që lejon pjesëmarrësit të përdorin zotërimet e tyre në ar për të shlyer transaksione midis tregjeve të Hong Kongut dhe Shanghait. Tri banka po marrin pjesë tashmë, dhe transferimi i dyanshëm është realizuar. U krijua gjithashtu një tregues i ri çmimi, i quajtur HAU, i projektuar si normë referimi specifike për Hong Kongun. Bursa e Hong Kongut ringjalli kontratat e së ardhmes për arin në dollarë dhe po zhvillon kontrata të reja në juanë, me mbështetjen e Bursës së Arit të Shanghait. Më 6 korrik, tregtimi i kontratave në dollarë arriti rekord: gjashtë mijë e gjashtëqind e shtatëdhjetë e gjashtë kontrata brenda ditës, më shumë se dyfishi i rekordit të mëparshëm prej tre mijë e tridhjetë e nëntë, i vendosur në nëntor 2022. Banka Popullore e Kinës zgjeroi njëkohësisht mundësinë e likuiditetit në juanë për Hong Kongun në pesëqind miliardë juanë — baza monetare e nevojshme për shlyerje fizike arit në monedhën kineze. Dhe Hong Kongu synon ta rrisë kapacitetin e vet të depozitimit të arit në mbi dy mijë tonë brenda tre vjetësh, rreth dhjetë herë më shumë se sot. DETAJI QË NUK DUHET SHPËRFILLUR Në bordin e kompanisë së re të kliringut të Hong Kongut ka një vend Bursa e Arit e Shanghait. Projektin e mbështesin njëmbëdhjetë banka. Dhe mes themelueseve ndodhen HSBC, JPMorgan, UBS dhe Citi. Janë të njëjtat institucione që drejtojnë sistemin e kliringut në Londër — tubacionet e tregut perëndimor të arit. Ato po ndihmojnë të ndërtohet alternativa. Kjo nuk është ideologji. Është biznes. Bankat e mëdha nuk zgjedhin anë; ato zgjedhin të jenë të pranishme kudo ku kalon volumi. Dhe fakti që ato e konsiderojnë Azinë një vend ku duhet të jenë të pranishme është, në vetvete, një parashikim. Këtu duhet një saktësim, sepse në rrjetet sociale këto zhvillime po qarkullojnë me një titull që është i rremë: se Kina po e vendos juanin në një standard të ri ari. Nuk po e bën. Dhe dallimi nuk është akademik. Një standard ari do të thotë se një shtet e përcakton monedhën e vet si një sasi të caktuar ari dhe garanton konvertimin midis të dyjave. Pekini nuk ka bërë asnjë premtim të tillë. Juani nuk është i konvertueshëm në një peshë fikse ari. Nuk ka asnjë njoftim se emetimi i juanit do të mbështetet nga rezervat e arit. Dhe Kina nuk e ka kufizuar aftësinë e vet për të krijuar monedhë sipas asaj që ndodhet në bodrumet e saj. As nuk e ka ndaluar Kina “arin në letër”. Bankat e saj më të mëdha mbyllën më 24 korrik një pjesë të sportelit spekulativ të tregtimit; Bursa e Arit e Shanghait nuk u mbyll. Dhe larg nga ndalimi i derivateve, Hong Kongu po bën të kundërtën — po ringjall kontratat e së ardhmes. Ndërtimi i infrastrukturës së arit nuk është e njëjta gjë me mbështetjen e një monedhe me ar. Kina po ndërton depo, peshore, hekurudha kliringu dhe një tregues çmimi. Kjo e bën arin të përdorshëm. Nuk e bën juanin të konvertueshëm në të. E vërteta është më e vogël se titulli — dhe njëkohësisht më e madhe. Sepse ajo që po ndodh nuk është një kthim në shekullin e nëntëmbëdhjetë. Është ndërtimi i një rruge dytësore rreth sistemit financiar perëndimor, e cila nuk ka nevojë të zëvendësojë dollarin për të pasur rëndësi. Mjafton që të ekzistojë. Dhe këtu kthehemi te fjalia e Bessentit, sepse në listën e sektorëve të shënjestruar nga sanksionet e 24 gushtit ndodhet edhe ari. Nuk është hera e parë. Në prill 2026, Departamenti amerikan i Shtetit njoftoi çmontimin e asaj që e quajti një rrjet “naftë-për-ar” të financimit iranian. Uashingtoni e di se ku po shkon dalja, dhe po përpiqet ta mbyllë atë. Por ka një problem logjik në këtë. Kur sanksionon rrjetet e arit, ti u thua të gjitha bankave qendrore të botës, njëkohësisht, se ari është pikërisht gjëja që funksionon. Përndryshe, pse do ta sanksiononit? Dhe kështu mbyllet rrethi. Sa më shumë që aksesi në dollar përdoret si armë, aq më i vlefshëm bëhet një sistem që nuk ka nevojë për të. Çdo kërcënim e provon nevojën për një dalje. Çdo sanksion i suksesshëm e financon ndërtimin e saj. Uashingtoni nuk po e humbet dollarin. Për një kohë të gjatë ende, ai do të mbetet monedha kryesore e botës, dhe asnjë sistem alternativ nuk i afrohet thellësisë së tregjeve amerikane. Por diçka po ndryshon në mënyrë të pakthyeshme: për herë të parë që nga viti 1971, po ndërtohet një infrastrukturë e plotë — kliring, çmim, depozitim, shlyerje — që funksionon jashtë kontrollit perëndimor, dhe që po ndërtohet pjesërisht nga vetë bankat perëndimore. Ora, siç tha sekretari i Thesarit, sapo nisi të numërojë. Ai ndoshta nuk e kishte parasysh se numëron për të dyja anët. E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.