> ## Content Index > Fetch the complete content index at: https://everteta.net/llms.txt > Use this file to discover other available public pages before exploring further. # SHTETI BEKTASHI: FRONTI MIDIS TIRANËS, ANKARASË DHE TEL AVIVIT - URL: https://everteta.net/shteti-bektashi-fronti-midis-tiranes-ankarase-dhe-tel-avivit/ - Published: 2026-08-19T01:11:36.000Z - Updated: 2026-08-19T01:11:36.000Z - Description: FRONI I ZBRAZËT I HACIBEKTASHIT: SI U BË SHTETI BEKTASHI FRONTI I RI MIDIS TIRANËS, ANKARASË DHE TEL AVIVIT - Author: Dorand Vojka - Tags: Bota, Europe, #Import 2026-09-17 02:13 FRONI I ZBRAZËT I HACIBEKTASHIT: SI U BË SHTETI BEKTASHI FRONTI I RI MIDIS TIRANËS, ANKARASË DHE TEL AVIVIT Në vitin 1925, Mustafa Qemal Ataturku mbylli me dekret të gjitha teqetë e Republikës së re turke. Mes tyre ishte edhe Pir Evi — Teqeja e Haxhi Bektash Veliut në Haxhibektash të Anadollit qendror, zemra shpirtërore e një urdhri që kishte lindur në shekullin e trembëdhjetë dhe ishte shtrirë në gjithë Perandorinë Osmane. Kreu i atëhershëm i urdhrit, Salih Niazi Dedebaba, mori rrugën drejt perëndimit. Ai ishte, siç e do rastësia e historisë, vetë me origjinë shqiptare. Dhe e vendosi Kryegjyshatën Botërore Bektashiane në Tiranë. Njëqind vjet më vonë, kryeministri i Shqipërisë qëndroi para Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara dhe njoftoi se ajo Kryegjyshatë do të bëhej shtet sovran. Njëmbëdhjetë hektarë në Tiranën lindore, me pasaporta, administratë dhe kufij të vetët — shteti më i vogël në botë. Në Shqipëri, propozimi u lexua kryesisht si politikë e brendshme: një njoftim spektakolar, i bërë jashtë vendit, që disa e quajtën “granatë trullosëse” për të shmangur vëmendjen nga korrupsioni. Ai lexim ka vlerën e vet. Por ka edhe një dimension tjetër, shumë më pak i diskutuar në Tiranë dhe shumë më i rrezikshëm: shteti bektashi nuk është vetëm një çështje shqiptare. Ai është një lëvizje në një grindje njëqindvjeçare mbi pyetjen se kush e zotëron bektashizmin — dhe ai front sot kalon pikërisht midis Tiranës, Ankarasë dhe Tel Avivit. SI U BË SHQIPTAR NJË URDHËR TURK Historia e vitit 1925 nuk ishte thjesht një zhvendosje adrese. Ishte fillimi i një transformimi. Kur Salih Niazi e solli urdhrin në Tiranë, ai nuk e mbajti atë si një mërgatë që pret kthimin. Në vitin 1930, Parlamenti shqiptar miratoi statutin e komunitetit bektashian shqiptar — dhe shpalli gjuhën shqipe gjuhën zyrtare të urdhrit. Një urdhër i lindur në Anadoll, i shkruar dhe i praktikuar për shekuj në turqisht, u bë me ligj një institucion shqiptar. Kjo lehtësoi përhapjen e tij në Shqipërinë jugore e qendrore, dhe e lidhi atë me diçka edhe më të thellë: me vetë ndërtimin e kombit shqiptar. Bektashinjtë luajtën një rol kyç në zhvillimin e nacionalizmit shqiptar në shekujt XIX dhe XX, dhe pikërisht për këtë arsye bektashizmi quhet shpesh e vetmja “fe kombëtare” e vërtetë e Shqipërisë, pavarësisht numrit të vogël të besimtarëve. Pastaj erdhi ndalimi i Enver Hoxhës. Në vitin 1967, feja u shpall krim, dhe qeveria ndërtoi magazina mbi një pjesë të tokës që i përkiste Kryegjyshatës. Nga nëntëdhjetë hektarët e dikurshëm mbetën njëzet e shtatë. Ajo copë e mbetur është pikërisht territori që sot propozohet të bëhet shtet. Dhe këtu qëndron nyja që Tirana rrallë e përmend. Sepse bektashinjtë turq nuk e njohin urdhrin e Tiranës. Qëndrimi i tyre është parimor dhe i prerë: sipas parimeve bektashiane, Dedebaba — titulli më i lartë në zinxhirin e trashëgimisë — duhet të ndodhet në Anadoll, dhe zinxhiri shqiptar i trashëgimisë, sipas tyre, nuk e ka pasur kurrë legjitimisht Dedebabatin. Me fjalë të tjera, vetë titulli i Baba Mondit si Dedebaba i tetë kontestohet nga një pjesë e botës bektashiane. Sot ka të paktën tre pretendues paralelë për udhëheqjen bektashiane. Baba Mondi — Haxhi Dede Edmond Brahimaj — në Tiranë. Ali Hajdar Erxhan, i Federatës Bektashiane të Turqisë. Dhe Esma Ersin, që drejton “Presidencën e Kulturës Alevi/Bektashiane”, një organ shtetëror i krijuar nga qeveria e Erdoganit nën Ministrinë e Kulturës dhe Turizmit. Kur Edi Rama propozon një shtet sovran të drejtuar nga Dedebaba i tetë, ai nuk po propozon thjesht një entitet fetar. Ai po propozon t’i japë sovranitet të përhershëm e të njohur ndërkombëtarisht një pretendimi që një pjesë e botës bektashiane, dhe vetë Ankaraja, e konsiderojnë të pavlefshëm. Kjo është arsyeja pse çështja peshon shumë më rëndë se njëmbëdhjetë hektarë tokë. PARADOKSI I ANKARASË Qëndrimi turk ka brenda tij një kontradiktë që vlen të thuhet hapur, sepse ajo e ndriçon gjithë lojën. Aleviçtë dhe bektashinjtë nuk njihen si pakicë fetare as nga Kushtetuta e Turqisë, as nga Drejtoria e Çështjeve Fetare, Dijaneti. Brenda vendit, Ankaraja nuk u jep atyre statusin që u takon si komunitet fetar më vete. Presidenti Erdogan ka pasur historikisht një marrëdhënie armiqësore me alevitë. E megjithatë, jashtë vendit, Turqia pretendon trashëgiminë e tyre. Studiuesja Ajfer Karakaja-Stump, një nga njohëset më të mira të bektashizmit, e formulon qartë: qeveria turke, në politikën e vet të jashtme ndaj Ballkanit, thekson të kaluarën turke të rajonit, dhe “po përpiqet t’i përvetësojë këto vende historike bektashiane si trashëgimi turke dhe osmane”. Bektashizmi, pra, është për Ankaranë një çelës kulturor drejt Ballkanit — një dëshmi se ky rajon i takon historikisht sferës turke. Kështu Turqia ndodhet në pozitën e çuditshme të mohimit brenda dhe pretendimit jashtë: nuk u jep alevitëve njohje në Ankara, por nuk pranon që Tirana ta mbajë përgjithmonë qendrën e tyre botërore. Reagimi turk ndaj propozimit ka qenë i ashpër dhe, sipas raportimeve më të fundit, ka kaluar në një fazë të re. Federata Alevi-Bektashiane e Turqisë e sulmoi idenë në terma parimorë. Kryetari i saj, Zejnel Abedin Koç, deklaroi se bektashizmi dhe “shteti fetar” janë koncepte të papajtueshme me njëra-tjetrën, dhe se alevi-bektashinjtë e Turqisë qëndrojnë në favor të laicitetit. Është një kundërshtim që nuk vjen nga gjeopolitika, por nga vetë doktrina. Në nivel shtetëror, raportimet e verës së vitit 2026 tregojnë se Ankaraja e konsideron idenë e shtetit bektashi një “vijë të kuqe” në marrëdhëniet dypalëshe — një precedent të padëshiruar për mënyrën se si organizohen institucionalisht komunitetet islame në rajon. Dhe sinjali diplomatik erdhi në një formë që në Ballkan kuptohet menjëherë: ambasadori turk në Tiranë vizitoi një komunitet bektashian në Elbasan, për urimet e muajit të Muharremit dhe të Ditës së Ashuras, duke u takuar drejtpërdrejt me besimtarët. Media shqiptare e lexoi atë vizitë si një shmangie të qëllimshme nga protokolli tradicional i komunikimit institucional me Kryegjyshatën Botërore. Ankaraja, me fjalë të tjera, kaloi mbi Baba Mondin. FRONTI IZRAELIT Dhe këtu hyn elementi që e shndërron një grindje fetare njëqindvjeçare në një çështje gjeopolitike të ditës. Shqipëria e ka bërë prej kohësh zgjedhjen e vet strategjike, dhe ajo zgjedhje është e dokumentuar hap pas hapi. Ambasada izraelite u hap në Tiranë në vitin 2012\. Në vitin 2016, Shqipëria pranoi mbi tre mijë anëtarë të Muxhahedinëve të Popullit, organizatës kryesore të opozitës iraniane — armikun më të urryer të Teheranit. Në vitin 2018 u dëbua ambasadori iranian; në vitin 2022, pas sulmit kibernetik, Tirana i ndërpreu tërësisht marrëdhëniet diplomatike me Iranin. Ndërkohë bashkëpunimi me Izraelin u thellua: memorandumi i kibersigurisë në qershor 2023, marrëveshja shumëmilionëshe me Elbit Systems në nëntor 2025, Samiti Shqipëri-Izrael në Tiranë në maj 2026. Në të njëjtën periudhë, Turqia lëvizi në drejtim krejt të kundërt. Që nga tetori i vitit 2023, Erdogani është bërë një nga kritikët më të ashpër të Izraelit në botë, me ndërprerje tregtie dhe një retorikë përplasjeje të hapur. Dhe bektashinjtë, siç vërejnë analistët, kanë historikisht një marrëdhënie të mirë me Izraelin. Kjo nuk është një hamendje: është arsyeja e shpallur e një ndërhyrjeje diplomatike turke. Pas njoftimit të Ramës, ambasadori turk në Tiranë i bëri publikisht thirrje Baba Mondit të distancohej nga Izraeli, pikërisht për shkak të kontakteve të tij me të. Kjo është dëshmia më e qartë se si e lexon vetë Ankaraja këtë dosje: jo si një çështje teologjike, por si një rreshtim. Këtu ndershmëria kërkon një vijë të qartë. Nuk ka dëshmi se shteti bektashi u projektua bashkërisht nga Tirana dhe Tel Avivi si armë kundër Ankarasë; ta pohonim një gjë të tillë do të ishte hamendje, jo fakt. Ajo që mund të thuhet mbi bazën e fakteve është më e matur dhe njëkohësisht mjaftueshëm e fortë: shteti bektashi funksionon si një instrument në një garë ku Shqipëria është rreshtuar me Izraelin dhe Shtetet e Bashkuara, dhe Turqia në anën tjetër — dhe Ankaraja e trajton atë pikërisht si të tillë, pavarësisht se me çfarë qëllimi u konceptua. Kur ambasadori i një fuqie të huaj i kërkon publikisht kreut të një bashkësie fetare shqiptare të ndryshojë miqësitë e veta ndërkombëtare, çështja ka pushuar prej kohësh së qeni fetare. INSTINKTI QË PËRSËRITET Dhe këtu vlen të kujtojmë se ky instinkt nuk i përket vetëm Edi Ramës. Në prill të vitit 2010, kryeministri i atëhershëm Sali Berisha u ul në një zyrë në Bruksel dhe i kërkoi zyrtarisht Qendrës Rabinike të Evropës një Kryerabin për Shqipërinë — për një komunitet hebre që numëronte, sipas vlerësimeve, midis dyzet e dyqind e pesëdhjetë vetash. Në dhjetor u instalua Kryerabini i parë në historinë e vendit, një emisar i Chabad-Lubavitch nga Selaniku, me status diplomatik, në praninë e Kryerabinit Sefardik të Izraelit. Vitin pasardhës, qeveria e Berishës i dha njohje zyrtare komunitetit dhe infrastrukturës së tij. Ishte një akt krejt i ligjshëm dhe i palajmëruar nga asnjë polemikë — liri fetare e zakonshme, që nuk preku Kushtetutën dhe që askush në Shqipëri nuk e kundërshtoi. Peshat nuk janë të njëjta, dhe do të ishte e pandershme t’i barazonim. Por koha dhe vendi flasin: Shqipëria e atyre viteve po lëvizte me nxitim drejt NATO-s dhe po kërkonte mirëdashjen e Uashingtonit, dhe njoftimi u bë në Bruksel, jo në Tiranë. Dy kryeministra, dy fe, katërmbëdhjetë vjet largësi, dhe i njëjti reflektim: kur Shqipëria ka nevojë për diçka nga bota, ajo shkon te rafti i trashëgimisë së vet fetare. E KUJT ËSHTË KJO FE? Mbetet një pyetje që humbet lehtë mes ambasadorëve, samiteve dhe hektarëve. Në Shqipëri ka rreth njëqind mijë bektashinj. Ata nuk votuan për një shtet. Ata nuk u pyetën para se kryeministri i tyre ta njoftonte botën në Nju-Jork — as vetë Baba Mondi, i cili fillimisht tha se nuk dinte gjë për planin. Bektashizmi shqiptar është një traditë e ndërtuar mbi tolerancë, mbi pranimin e të tjerëve, mbi shmangien e politikës — një urdhër që, siç vërejnë studiuesit, flet mirë për të gjitha fetë dhe i shmanget pushtetit. Sot ajo traditë ndodhet midis dy kryeqyteteve që debatojnë se kush e zotëron, një të tretit që lexohet si sponsor, dhe një kryeministri që e ofroi si dhuratë para Kombeve të Bashkuara. Froni i Haxhibektashit mbeti bosh në vitin 1925 sepse një shtet vendosi se feja pengonte projektin e tij. Njëqind vjet më vonë, rreziku është i kundërt dhe njësoj i vjetër: që një fe të bëhet përsëri projekt shteti — vetëm se këtë herë, i disa shteteve njëherësh. E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.