Si po Rrezikon Lidhja me Izraelin Sigurinë e Shqipërisë

SPIRANCA QË LËVIZ: PSE SIGURIA E SHQIPËRISË VARET NGA VËZHGIMI I VENDIT KU PO SHKOJNË MIQTË E SAJ TË RINJ

Çdo komb ka një themel mbi të cilin mbështetet siguria e tij, dhe për Shqipërinë ai themel ka një emër të vetëm: Perëndimi. Që kur doli nga rrënojat e izolimit të saj të gjatë në vitet ’90, Shqipëria ka ndërtuar gjithçka që e mbron — vendin e saj në NATO, kandidaturën e saj për Bashkimin Evropian, qëndrimin e saj në botë — mbi një bast strategjik të vetëm, që e ardhmja e saj qëndron e spirancuar te Shtetet e Bashkuara dhe te Evropa. Për kombin shqiptar, ai bast është vërtetuar në mënyrën më konkrete të imagjinueshme. Kosova ekziston sot si shtet i pavarur sepse fuqia amerikane dhe e NATO-s qëndroi midis saj dhe forcave serbe të mbështetura nga Rusia që kërkonin ta fshinin. Spiranca perëndimore nuk është një abstraksion për shqiptarët. Është arsyeja pse një flamur valëvitet mbi Prishtinën.

Por një spirancë e mban anijen vetëm për aq kohë sa shtrati i detit që ajo kap qëndron në vend. Dhe anembanë rajonit, në mënyra që ende nuk janë emërtuar qartë, përafrimet që siguria e Shqipërisë i ka marrë gjithmonë si të mirëqena kanë nisur të lëvizin. Pyetja që ngre kjo nuk është e zhurmshme apo dramatike, por është pyetja më e rëndësishme me të cilën përballet shtetformimi shqiptar në këtë dekadë: a po lidhet Shqipëria gjithnjë e më fort me partnerë të rinj pikërisht në çastin kur ata partnerë po largohen nga qendra e qëndrueshme perëndimore nga e cila varet siguria e Shqipërisë?

SPIRANCA QË MBAN

Ia vlen të jemi të qartë se çfarë është në lojë, sepse shqiptarët e një moshe të caktuar e mbajnë mend kur vendi i tyre nuk kishte fare spirancë. Orientimi euro-atlantik i ndërtuar që nga rënia e komunizmit është projekti organizues i shtetit modern shqiptar. Anëtarësimi në NATO solli një garanci sigurie që një komb i vogël ballkanik nuk mund ta siguronte kurrë vetë për veten. Rruga e Bashkimit Evropian ka formësuar ligjet, institucionet dhe ambiciet e tij. Dhe aleanca me Shtetet e Bashkuara ka qenë guri i qoshes — marrëdhënia që, më shumë se çdo tjetër, siguroi pavarësinë e Kosovës dhe garanton sigurinë shqiptare kundër kombinimit të vetëm që kombi ka më shumë frikë: nacionalizmit serb të mbështetur nga fuqia ruse. Kjo është trashëgimia. Është gjithashtu, si të gjitha trashëgimitë, vetëm aq e sigurt sa kujdesi që merret për ta mbrojtur.

PARTNERI QË DON TË SHKËPUTET

Vitet e fundit Shqipëria, nën Kryeministrin Edi Rama, ka kultivuar një partner të ri dhe gjithnjë e më të ngushtë: Izraelin. Marrëdhënia është rritur në mbrojtje, teknologji, energji dhe investime, dhe është paraqitur si një aset strategjik për një vend që kërkon miq dhe kapital. Por një komb i matur vëzhgon jo vetëm atë që një partner ofron sot, por edhe ku po shkon ai partner, dhe mbi atë pyetje dëshmitë janë shqetësuese.

Izraeli, sipas synimit të deklaruar të vetë kryeministrit të tij, po përpiqet ta shkëputë veten nga pikërisht ajo spirancë që Shqipëria e çmon. Në një intervistë në janar 2026, Benjamin Netanyahu tha se Izraeli nuk do të kërkonte një rinovim të plotë të paketës vjetore të ndihmës amerikane për sigurinë prej 3,8 miliardë dollarësh, dhe se synimi i tij përfundimtar ishte ta zvogëlonte varësinë izraelite nga Shtetet e Bashkuara në zero. Kjo nuk ishte një vërejtje e rastësishme. Ajo pasqyron një ankth të vërtetë strategjik në Jerusalem, dhe përforcohet nga një baticë që Izraeli nuk mund ta kontrollojë: mbështetja e publikut amerikan për Izraelin po erodon me një ritëm pa precedent. Për herë të parë që kur Gallup nisi ta bënte pyetjen një çerek shekulli më parë, më shumë amerikanë tani simpatizojnë me palestinezët sesa me izraelitët. Një sondazh i Pew në vitin 2026 gjeti pothuajse gjashtë në dhjetë amerikanë që mbajnë një pikëpamje të pafavorshme për Izraelin, me pjesën mes demokratëve që arrin tetëdhjetë për qind dhe një shumicë republikanësh më të rinj tani negative gjithashtu. Konsensusi dypartiak amerikan që e bëri Izraelin një yll të fiksuar të përafrimit perëndimor po shpërbëhet, dhe udhëheqja e Izraelit, duke lexuar të njëjtat shifra, po përgatitet për një të ardhme në të cilën mbështetet më pak te Uashingtoni. Një partner që qëllimisht zvogëlon varësinë e tij nga spiranca amerikane është një partner trajektoren e të cilit një komb i vogël, i varur nga spiranca, duhet ta vëzhgojë me kujdes.

DERAT QË PO MBYLLEN

Nëse Izraeli e lëshon kapjen e tij te Shtetet e Bashkuara, pyetja natyrore është ku kthehet në vend të tyre, dhe këtu pamja bëhet e ndërlikuar në mënyra që prekin drejtpërdrejt Shqipërinë. Fuqitë e tjera të mëdha janë, njëra pas tjetrës, ose duke u ftohur ndaj Izraelit ose duke u ngrohur ndaj armiqve të tij. Kina, superfuqia në ngjitje, është e lidhur strategjikisht me Iranin, kundërshtarin ekzistencial të Izraelit, e lidhur nga nafta dhe nga një partneritet kundër presionit perëndimor. Evropa Perëndimore, prej kohësh shtylla e dytë e Izraelit pas Amerikës, po largohet nën peshën e luftës në Gaza — dhe, për arsyet e veta, po shtrihet në drejtimin e kundërt, drejt Teheranit. Pasi e shkëputi veten nga energjia ruse dhe pastaj pa furnizimet e Gjirit të mbytura nga lufta në Iran, Evropa po kërkon burime përtej kontrollit amerikan, dhe një Iran i pasluftës i ulur mbi rezervat e dyta më të mëdha të gazit në botë është çmimi i dukshëm. Italia rihapi ambasadën e saj në Teheran në qershor 2026, hapi i parë konkret në një kthesë energjetike evropiane që armëpushimi e ka bërë të mundur. Derat e fuqive të mëdha në dispozicion të Izraelit po mbyllen, dhe e vetmja fuqi e madhe që po lëviz drejt Iranit është e njëjta Evropë nga stabiliteti i së cilës varet vetë e ardhmja e Shqipërisë.

FIJA E VETME E GJALLË

Mbetet një derë që nuk është si të tjerat, dhe është ajo që duhet të shqetësojë më shumë një studiues të sigurisë ballkanike. Nga të gjitha fuqitë e mëdha, Rusia është e vetmja me të cilën Izraeli ndan jo thjesht një interes, por një lidhje organike, njerëzore. Më shumë se një milion izraelitë erdhën nga ish-Bashkimi Sovjetik, dhe me fëmijët dhe nipërit e tyre, komuniteti rusishtfolës dhe kultura e tij shtrihen thellë dhe gjerë në shoqërinë izraelite, një lidhje e gjallë me botën ruse që vazhdon nëpër breza. Vladimir Putin e ka thirrur atë drejtpërdrejt, duke e quajtur Izraelin “një vend rusishtfolës”, dhe para vitit 2022 ai dhe Netanyahu mbajtën një marrëdhënie pune vërtet të ngushtë, përfshirë një marrëveshje që i lejonte Izraelit të godiste objektivat iraniane në Siri me pëlqimin rus. Mes të gjitha opsioneve të mbyllura të Izraelit, Rusia është e vetmja me një fije substance të vërtetë njerëzore që e përshkon — jo një transaksion i ftohtë si opsioni kinez, por një lidhje që mund, nën kushtet e duhura, të ndihej e natyrshme për t’u rigjallëruar.

Ajo derë, për momentin, është e mbyllur me shul, dhe ndershmëria kërkon ta themi qartë. Rusia është aktualisht e mbyllur në një aleancë lufte me Iranin — e armatosur prej tij, e përafruar me të, duke e mbrojtur — dhe ajo aleancë me armikun vdekjeprurës të Izraelit e bën të pamundur çdo shkrirje izraelito-ruse në çastin e tanishëm. Ura ekziston; është nën ujë. Por urat që janë thjesht të përmbytura nuk janë të njëjta me urat që nuk u ndërtuan kurrë, dhe ai dallim është ai që i bën pyetjet e mëposhtme të vlefshme për t’u bërë e jo për t’u hedhur poshtë.

PYETJET QË PASOJNË

Këto janë pyetje, jo gjetje, dhe duhet të mbahen si pyetje, sepse dëshmitë i lejojnë por nuk i zgjidhin. Nëse Izraeli po e zvogëlon qëllimisht varësinë e tij nga Shtetet e Bashkuara, dhe Kina e Rusia janë të dyja të lidhura me armikun e tij Iranin, dhe madje Evropa Perëndimore po largohet drejt Teheranit — ku kthehet përfundimisht një Izrael i ngushtuar strategjikisht? A mund të rigjallërohet ndonjëherë lidhja organike midis Izraelit dhe Rusisë — dhe nëse po, çfarë do të duhej të ndryshonte fillimisht? Përgjigjja e ndershme ndaj asaj pyetjeje të fundit tregon vetëm në një drejtim: ajo mund të rigjallërohej vetëm nëse aleanca Rusi-Iran do të dobësohej, gjë që është e konceptueshme nëse, ndërsa lufta mbaron, Rusia nuk ka më nevojë për Iranin ashtu siç kishte kur varej nga dronët iranianë. Asgjë nga kjo nuk është e paracaktuar. Izraeli mund ta riparojë ende marrëdhënien e tij amerikane; Rusia dhe Irani mund të mbeten të lidhura bashkë; ngushtimi mund të lehtësohet. Por forcat janë të vërteta, janë të dokumentuara, dhe janë në lëvizje, dhe një komb i vogël nuk e ka luksin të supozojë se ato do të lëvizin në favorin e tij.

NYJA BALLKANIKE

Për Shqipërinë, këto rryma të largëta bashkohen mbi një fakt më të afërt. Izraeli, edhe ndërsa thellon lidhjet e tij me Tiranën, ka qenë njëkohësisht duke kultivuar serbët e Bosnjës — udhëheqjen e Republikës Sërpska, aktorin më pro-rus në të gjithë Ballkanin. Benjamin Netanyahu ka takuar udhëheqësit e tyre vazhdimisht, ka nderuar Milorad Dodikun në Kuvendin izraelit, dhe është ulur vetëm këtë javë me anëtaren serbe të kryesisë së Bosnjës për të thelluar lidhjet me një entitet besnikëritë më të thella të të cilit shkojnë te Beogradi dhe te Moska. Izraeli kështu po kultivon, në të njëjtin çast, si Shqipërinë pro-perëndimore ashtu edhe serbët pro-rusë që rrinë në anën e kundërt të ndarjes ballkanike — një ndarje e përcaktuar nga pikërisht aksi serbo-rus kundër të cilit lindi Kosova.

Çfarë do të thotë që një partner me të cilin Shqipëria po lidhet përqafon, me ngrohtësi të barabartë, patronët e kundërshtarëve të Shqipërisë? Së paku do të thotë se miqësia e Izraelit është transaksionale, e ndjekur për interesat e Izraelit, dhe jo e përafruar me interesat shqiptare ose kosovare nga natyra. Dhe ngre një pyetje edhe më të mprehtë: nëse një Izrael i ngushtuar ndonjëherë do të lëvizte drejt Rusisë, serbët pro-rusë do të ishin nyja natyrore ballkanike e një përafrimi të tillë — dhe çfarë do të thoshte kjo për shqiptarët dhe kosovarët siguria e të cilëve është ndërtuar mbi t’i rezistuar pikërisht atij aksi? Këto nuk janë parashikime. Janë rastësitë që një komb i përgjegjshëm i harton përpara se të mbërrijnë.

PYETJA PËR RAMËN

E gjithë kjo kthehet, më në fund, te Tirana, dhe te gjykimi i njeriut që ka drejtuar përafrimet e jashtme të Shqipërisë. Edi Rama e ka lidhur Shqipërinë më fort me Izraelin, dhe përmes megaprojekteve bregdetare, me ndërmarrjet e mbështetura nga Gjiri Persik të familjes së presidentit amerikan. Këto lidhje janë paraqitur si triumfe investimi dhe miqësie. Pyetja e sigurisë kombëtare që ato ngrenë nuk është bërë: a po drejton Rama me mençuri, apo po thellon varësinë e Shqipërisë nga partnerë pikërisht në çastin kur përafrimet afatgjata të vetë atyre partnerëve po bëhen të pasigurta dhe potencialisht të shkëputura nga qendra e qëndrueshme perëndimore që është burimi i vërtetë i sigurisë shqiptare?

Kjo nuk është një akuzë se Rama i shërben ndonjë zoti të huaj; nuk ka dëshmi për këtë, dhe do të ishte e papërgjegjshme ta pretendoje. Është një pyetje maturie, e cila është detyra e parë e një udhëheqësi të ngarkuar me sigurinë e një kombi të vogël. Një burrë shteti që spirancon të ardhmen e vendit të tij bën mirë të pyesë jo vetëm çfarë ofron një partner sot, por nëse ai partner do të qëndrojë ende aty ku ai pret të qëndrojë pas dhjetë vjetësh. Lidhja e Shqipërisë gjithnjë e më afër me Izraelin dhe me ndërmarrjet e familjes Trump mund të dalë e zgjuar. Mund të dalë gjithashtu të jetë një përqafim i partnerëve që po largohen drejt një pasigurie që Shqipëria nuk mund të përballojë ta ndajë.

ÇFARË MBETET E VËRTETË

Çfarëdo qoftë përgjigjja ndaj këtyre pyetjeve, një gjë qëndron pavarësisht, dhe është gjëja që shqiptarët duhet ta mbajnë të fiksuar para tyre. Siguria e Shqipërisë ka një burim të besueshëm, dhe është qendra e qëndrueshme amerikane dhe evropiane te e cila kombi u spiranca një brez më parë dhe e cila siguroi Kosovën kundër aksit serbo-rus. Gjithçka që e mbron Shqipërinë rrjedh nga ajo spirancë. Rreziku i një epoke ripërafrimi nuk është se Shqipëria do të sulmohet, por se ajo do të lërë veten të rrëshqasë — e tërhequr nga partneritetet e saj, investimet e saj, dhe ambiciet e udhëheqësve të saj drejt orbitës së fuqive drejtimi i të cilave është i pasigurt, dhe larg nga qendra që e ka mbajtur gjithmonë të sigurt. Mbi të gjitha, është se Shqipëria mund të, përmes pakujdesisë e jo zgjedhjes, ta gjente veten të ngatërruar me aksin e vetëm të cilit nuk duhet t’i afrohet kurrë: fuqinë serbe dhe ruse që mbetet, për shqiptarët dhe për Kosovën, kërcënimi më i vjetër nga të gjithë.

Fuqitë e mëdha po ripërafrohen, qoftë kur Tirana vëzhgon, qoftë kur jo. Siguria e një kombi të vogël nis me disiplinën e të parit të zhvendosjes qartë, përpara se ajo të zhvendoset nën këmbët e dikujt. Spiranca e Shqipërisë ka mbajtur për tridhjetë vjet. Detyra tani është të sigurohet që ajo me të cilën është lidhur të mos largohet në heshtje.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.