Masakra e Hagës

NJË DËNIM, DY SHESHE DHE NJË PROKUROR: DITA KUR HAGA VENDOSI PËR LIDERËT E UÇK

Të mërkurën në orën dhjetë të mëngjesit, në një sallë gjyqi në Hagë, Hashim Thaçi u dënua me njëzet e pesë vjet burg.

Trupi gjykues e shpalli fajtor për katër akuza: vrasje, torturë, trajtim mizor dhe ndalim arbitrar. Jakup Krasniqi mori po njëzet e pesë vjet. Kadri Veseli mori tetëmbëdhjetë. Rexhep Selimi, trembëdhjetë. Prokuroria kishte kërkuar dyzet e pesë vjet për secilin. Të katërt ishin deklaruar të pafajshëm.

Thaçi është pesëdhjetë e tetë vjeç. Ai dha dorëheqjen nga posti i presidentit të Kosovës gati gjashtë vjet më parë për t'u përballur me këto akuza, dhe ka qenë në paraburgim në Hagë që nga nëntori 2020.

Dhe ky është fakti që i jep peshë kësaj dite: njeriu që u dënua sot me njëzet e pesë vjet është i njëjti njeri që në shkurt të vitit 2008 nënshkroi Deklaratën e Pavarësisë së Kosovës. Gjykata që e dënoi u krijua nga vetë Kuvendi i Kosovës, në vitin 2015, nën presion të fortë perëndimor.

Natën para vendimit, dy qytete prisnin zgjuar.

Në Prishtinë, në sheshin "Skënderbej", u organizua ajo që u quajt "Nata e Pritjes". Qytetarë qëndruan deri në mëngjes para një ekrani gjigant ku shfaqeshin fytyrat e katër të akuzuarve. Nëpër qytet ishin vendosur portretet e tyre, bashkë me një orë dixhitale që numëronte kohën e mbetur deri te verdikti. Të shtunën, mijëra njerëz kishin mbushur sheshin qendror me flamuj kuq e zi.

Në Hagë, që të martën në mbrëmje, qindra qytetarë nga Kosova, nga diaspora dhe nga trojet shqiptare kishin mbërritur para selisë së Dhomave të Specializuara. Ata mbanin flamuj, pankarta dhe portrete. Policia holandeze rriti praninë rreth zonës. Në sallë ndodheshin zëvendëskryeministri dhe ministri i Jashtëm i Kosovës, Glauk Konjufca, dhe ministri Andin Hoti. Transmetimi i seancës brenda territorit të Kosovës u shpërnda me dhjetë minuta vonesë, sipas rregullave të gjykatës.

Por kishte edhe një pritje tjetër, më e heshtur dhe më e gjatë.

Sllavisha Vuksanoviq, përfaqësues ligjor i Shoqatës së Familjeve të Personave të Rrëmbyer dhe të Zhdukur nga Kosova dhe Metohija, deklaroi për televizionin shtetëror serb se për tri dekada këto familje kanë pritur — dhe se çështja nuk ka të bëjë vetëm me dënimin.

Në këtë proces kanë marrë pjesë njëqind e pesëdhjetë e gjashtë viktima, të përfaqësuara me avokat të vetin.

Njeriu që e ndërtoi këtë çështje dhe që e nënshkroi aktakuzën kundër Thaçit quhet Jack Smith.

Ai nisi karrierën si prokuror në vitin 1994, në Zyrën e Prokurorit të Qarkut të Manhatanit. Nga viti 1999 punoi nëntë vjet si prokuror federal në Distriktin Lindor të Nju-Jorkut, ku ndoqi vrasje bandash të policëve dhe shkelje të të drejtave civile. Nga viti 2008 deri në 2010 mbikëqyri hetime për krime lufte në Gjykatën Ndërkombëtare Penale. Më pas drejtoi njësinë e integritetit publik të Departamentit amerikan të Drejtësisë.

Dhe pastaj u bë Prokuror i Specializuar në Hagë, ku ndërtoi dosjen kundër udhëheqësve të UÇK-së. Fotografia e datës 9 nëntor 2020 e tregon Smith-in duke drejtuar seancën në të cilën Hashim Thaçi u paraqit për herë të parë para asaj gjykate.

Në nëntor 2022, prokurori i përgjithshëm amerikan Merrick Garland e emëroi Smith-in Këshilltar Special, me detyrë hetimin e Donald Trumpit. Smith ngriti dy aktakuza federale: njërën për përpjekjet për të përmbysur zgjedhjet e vitit 2020 dhe ngjarjet e 6 janarit, tjetrën për mbajtjen e dokumenteve të klasifikuara në Mar-a-Lago. Të dyja u rrëzuan pasi Trump fitoi zgjedhjet e nëntorit 2024, sipas politikës së Departamentit të Drejtësisë që ndalon ndjekjen penale të një presidenti në detyrë.

Sot, Jack Smith është vetë objekt i një referimi penal.

Në dhjetor 2025, Komisioni Juridik i Dhomës së Përfaqësuesve, i kontrolluar nga republikanët, i dërgoi Smith-it një fletëthirrje. Ai dëshmoi me dyer të mbyllura atë muaj, dhe publikisht më 22 janar 2026.

Më 22 korrik, kryetari i atij komisioni, republikani Jim Jordan nga Ohajo, i dërgoi një referim penal prokurorit të përgjithshëm në detyrë, Todd Blanche — i cili më parë ka qenë avokat mbrojtës i vetë Donald Trumpit.

Akuza është kjo: se Smith "me sa duket bëri deklarata të rreme qëllimisht dhe me dashje" nën betim. Në dëshminë e tij, Smith kishte thënë se ekipi i tij nuk kishte marrë përmbajtjen e asnjë telefonate apo mesazhi të ligjvënësve republikanë, por vetëm "të dhëna trafiku" — pra numrat e telefonuar. Javë më vonë, Departamenti i Drejtësisë u tha ligjvënësve se, në një kërkesë të veçantë drejtuar Arkivave Kombëtare, ekipi i Smith-it kishte marrë mesazhe tekst midis stafit të Shtëpisë së Bardhë në kohën e Trumpit dhe dhjetëra anëtarëve të Kongresit.

Avokatët e Smith-it u përgjigjën se ai dha "përgjigje të vërteta dhe në përputhje me pyetjet". Anëtari më i lartë demokrat i komisionit, Jamie Raskin, e quajti referimin "të pabazë dhe hakmarrës", duke shtuar se çështja "do të përzihet nga gjykata" nëse arrin ndonjëherë atje. "Zoti Smith mund të jetë fotogjenik," shkroi ai, "por nuk është telepatik."

Donald Trump shkroi në rrjetet sociale orë pas referimit: "Drejtësi më në fund???"

Duhet thënë qartë: një referim i Kongresit nuk është akuzë. Vendimi nëse do të ngrihen akuza penale i takon Departamentit të Drejtësisë, i cili nuk ka njoftuar ende ndonjë vendim. Smith gëzon prezumimin e pafajësisë.

Dhe tani duhet bërë një dallim që ka rëndësi, sepse pa të ky shkrim do të ishte i pandershëm.

Çështja për të cilën Jack Smith është referuar në Uashington nuk ka asnjë lidhje me Kosovën. Ajo ka të bëjë me dëshminë e tij para Kongresit amerikan mbi të dhënat telefonike të ligjvënësve, gjashtë vjet pasi ai kishte lënë Hagën. Aktakuza kundër Thaçit dhe tre të tjerëve nuk u gjykua nga Smith; ajo u gjykua nga tre gjyqtarë ndërkombëtarë, mbi bazën e provave të paraqitura dhe të kundërshtuara gjatë dyqind e tridhjetë e katër ditësh seancash.

Ja çfarë konstatuan ata.

Të katër të akuzuarit u gjetën penalisht përgjegjës për ndalimin arbitrar dhe torturën e qindra personave dhe për nëntëdhjetë e gjashtë vrasje. Aktakuza kishte përfshirë të paktën katërqind e shtatë të ndaluar.

Trupi gjykues konstatoi se Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi kishin "kontribuar në mënyrë të konsiderueshme" në një qëllim kriminal të përbashkët, të drejtuar kundër personave që perceptoheshin si kundërshtarë të objektivave politike dhe ushtarake të UÇK-së.

Vendimi u mor nga Trupi Gjykues II: gjyqtari amerikan Charles L. Smith III, gjyqtari gjerman Christoph Barthe dhe gjyqtari zviceran Guénaël Mettraux. Irlandezi Fergal Gaynor ishte gjyqtar rezervë, pa të drejtë vote.

Ky është vendim i shkallës së parë. Ai mund të ankimohet në Dhomën e Apelit të Gjykatës së Specializuar.

Dhomat e Specializuara janë një institucion i pazakontë, dhe kjo shpjegon shumë nga ajo që ndodhi sot në dy sheshe.

Ato u krijuan me vendim të Kuvendit të Kosovës në vitin 2015, nën presion të fortë të aleatëve perëndimorë, pas një raporti të Këshillit të Evropës mbi krimet e pretenduara të UÇK-së. Ato zbatojnë ligjin e Kosovës, por kanë seli në Hagë dhe stafi e gjyqtarët janë ndërkombëtarë. Formalisht, janë gjykatë kosovare. Praktikisht, asnjë kosovar nuk gjykon në to.

Sipas llogaritjeve të Rrjetit Ballkanik të Gazetarisë Investigative, i gjithë ky proces — nga hetimet e para në vitin 2008 deri te vendimi i sotëm — ka kushtuar tetëmbëdhjetë vjet dhe rreth pesëqind milionë euro.

Ky është aktualisht i vetmi gjyq për krime lufte kundër udhëheqjes së lartë politike dhe ushtarake që zhvillohet kudo në botë.

Gjykata u krijua me argumentin se Kosova duhej të tregonte se është në gjendje t'i gjykojë vetë krimet e kryera në emrin e saj. Në Kosovë, shumë e përjetojnë atë si një gjykatë që gjykon vetëm njërën anë.

Në janar të këtij viti, para Komisionit Juridik të Dhomës amerikane të Përfaqësuesve, Jack Smith tha:

"Vendimet e mia i mora pa marrë parasysh përkatësinë politike, veprimtarinë, bindjet apo kandidaturën e presidentit Trump. Presidenti Trump u akuzua sepse provat vërtetuan se ai shkeli me dashje ligjin — pikërisht ligjet që ishte betuar t'i mbronte."

Një muaj më vonë, në shkurt, kur gjyqi i tij përfundoi, Hashim Thaçi u tha gjyqtarëve në Hagë:

"Gjatë gjithë jetës sime kam qëndruar me popullin e Kosovës, duke mbrojtur lirinë, jetën dhe dinjitetin."

Të dy burrat sot pretendojnë se ligji erdhi mbi ta për arsye politike. Njëri është dënuar nga një gjykatë, pas dyqind e tridhjetë e katër ditësh seancash dhe njëqind e pesëdhjetë e gjashtë viktimash të përfaqësuara. Tjetri është referuar nga një komision parlamentar, në një vend ku presidenti kërkon publikisht ndjekjen e tij penale.

Dallimi midis atyre dy gjërave — midis një vendimi gjyqësor dhe një kërkese politike — është e gjithë çështja.

Nëntëdhjetë e gjashtë njerëz u vranë, dhe një gjykatë gjeti katër burra përgjegjës për këtë. Dhe shteti që ata burra e themeluan ka sot presidentin e vet të parë, dy ish-kryetarë të Kuvendit dhe një ish-deputet në një qeli holandeze.

Vendimi i sotëm nuk e zgjidh pyetjen se çfarë është Kosova. E bën atë të pashmangshme.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.