Teherani thotë se fitoi zgjedhjet amerikane. Pyetja tani është nëse lufta mbaron apo përshkallëzohet para janarit.

Teherani dhe JD Vance e lexuan njësoj rezultatin e zgjedhjeve: lufta me Iranin i kushtoi Trumpit. Por Irani nuk lëshon pe, Kongresi i ri mblidhet vetëm në janar dhe Netanyahu ka pak kohë në pushtet. Javët e ardhshme mund të jenë më të rrezikshmet e luftës.

Share
Teherani thotë se fitoi zgjedhjet amerikane. Pyetja tani është nëse lufta mbaron apo përshkallëzohet para janarit.
Grupi luftarak i Aeroplanmbajtëses Eisenhower kalon ngushticën e Hormuzit

Zgjedhjet e mesmandatit e bënë luftën me Iranin më të kushtueshme politikisht për presidentin Trump. Ato nuk krijuan asnjë mekanizëm për ta ndalur, dhe javët deri në janar mund të jenë më të rrezikshmet.

Një ditë pas zgjedhjeve amerikane të 3 nëntorit, Mohammad Mokhber, këshilltar i Udhëheqësit Suprem të Iranit, deklaroi se "fituesi i vërtetë në këtë arenë ishte Irani, i cili e transferoi koston e luftës në Shtetet e Bashkuara".

Po atë ditë, nënpresidenti amerikan JD Vance shkroi në rrjetet sociale: "Arsyeja pse humbëm është lufta."

Dy kampe kundërshtare e lexuan rezultatin në të njëjtën mënyrë. Demokratët fituan të paktën 54 vende në Senat, sipas numërimit të Associated Press më 7 nëntor, dhe u parashikuan nga rrjetet televizive të marrin edhe Dhomën e Përfaqësuesve. Sipas sondazhit të votuesve në dalje, rreth gjashtë në dhjetë votues e quajtën luftën me Iranin vendim të gabuar, përfshirë rreth një të katërtën e republikanëve.

Kostoja që u zhvendos në Amerikë

Lufta nisi më 28 shkurt 2026. Deri më 4 nëntor, sipas bazës së të dhënave të Pentagonit të raportuar nga Military Times, të paktën 23 ushtarakë amerikanë ishin vrarë dhe më shumë se 860 plagosur. Shpenzimet kanë kaluar 47 miliardë dollarë, sipas Reuters.

Kostoja më e dukshme për votuesit ishte karburanti. Më 8 nëntor, çmimi mesatar i benzinës në SHBA ishte 4,02 dollarë për galon, sipas shoqatës AAA. Trafiku në Ngushticën e Hormuzit, nga ku kalon rreth një e pesta e naftës botërore, ishte rreth 65 për qind nën nivelin e paraluftës, sipas agjencisë britanike të sigurisë detare UKMTO, të cituar nga Al Jazeera.

Vetë Trump e lidhi humbjen me çmimin, jo me luftën. "Nuk mendoj se është lufta… Mendoj se është çmimi i benzinës," tha ai për Fox News natën e zgjedhjeve. Wall Street Journal-it i tha: "Bëra gjënë e duhur. Do ta bëja përsëri."

Në Teheran, zyrtarët e lexuan rezultatin si fitore. "Amerikanët i thanë JO luftës," shkroi kryetari i parlamentit, Mohammad Bagher Ghalibaf, i cili drejton edhe negociatat. Shefi i gjyqësorit, Gholam-Hossein Mohseni-Ejei, deklaroi se "Trump u mund si në luftë, ashtu edhe në politikë".

Udhëheqësi Suprem, Mojtaba Khamenei, ishte më i kujdesshëm. Në një deklaratë me shkrim më 4 nëntor, ai paralajmëroi se kushdo që shpreson se "ndryshimet partiake në SHBA" do t'i japin fund armiqësisë amerikane "gabon rëndë". Në rast të "shkeljeve të përsëritura", shtoi ai, përgjigjja e Iranit "do të marrë përmasa shumë më të gjera".

Pse Irani nuk lëshon pe

Negociatat, të ndërmjetësuara kryesisht nga Katari, nuk kanë pasur asnjë raund ballë për ballë që nga zgjedhjet. Ministri i Jashtëm iranian, Abbas Araghchi, tha më 8 nëntor se ndërmjetësit kishin ndalur udhëtimet për shkak të "tronditjes që rezultatet e zgjedhjeve në Shtetet e Bashkuara u kanë shkaktuar të gjithëve". Katari i përshkruan bisedimet si "të vazhdueshme". Trump foli me emirin e Katarit më 6 nëntor.

Kushtet e Iranit nuk kanë ndryshuar. Më 2 nëntor, Teherani paraqiti atë që e quajti "plan dyditor": Ngushtica e Hormuzit rihapet dhe bisedimet bërthamore rifillojnë vetëm pasi të përfundojë lufta në të gjitha frontet, përfshirë Libanin, të hiqet bllokada detare amerikane, të hiqen sanksionet mbi naftën, të çlirohen asetet e ngrira dhe të jepen garanci kundër sulmeve të reja. Sipas AP-së, Irani kërkon edhe dëmshpërblim lufte.

"Propozimi ynë dyditor qëndron," shkroi Araghchi më 8 nëntor. Alternativa, sipas tij, ishte: "zgjidhni luftën dhe shihni luftëtarët tanë të gatshëm dhe të kalitur në betejë të lëshojnë ferrin".

Uashingtoni kërkon që çështja bërthamore të zgjidhet e para. Nënpresidenti Vance kërkoi më 2 nëntor "një angazhim të vendosur dhe të verifikueshëm". Sekretari i Shtetit, Marco Rubio, tha më 8 nëntor se palët nuk janë "në prag të një përparimi" dhe i quajti kërkesat e Iranit "skandaloze dhe qesharake".

Dosja bërthamore mbetet e hapur. Më 27 tetor, drejtori i Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë Atomike, Rafael Grossi, i tha Këshillit të Sigurimit të OKB-së se agjencia nuk ka gjetur rindërtim në objektet e bombarduara, por nuk mund të verifikojë 440 kilogramë uranium të pasuruar në 60 për qind.

Çfarë mund të bëjë Kongresi

Kongresi i ri mblidhet më 3 janar. Udhëheqësi i demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve, Hakeem Jeffries, e quajti konfliktin "luftë me zgjedhje" dhe tha për sekretarin e Mbrojtjes, Pete Hegseth: "Duhet të largohet."

Por Jeffries pranoi në NPR më 6 nëntor se çdo rezolutë për kufizimin e kompetencave të presidentit për luftë do të përballej me veton e tij, dhe se rrëzimi i vetos kërkon dy të tretat e të dyja dhomave.

Sipas ekspertëve ligjorë të Lawfare dhe Brookings, mjeti real i Kongresit janë paratë: kërkesa për rreth 70 miliardë dollarë fonde shtesë për luftën, kushtet që mund t'u vendosen ligjeve të buxhetit dhe ligji vjetor i autorizimit të mbrojtjes. Financimi i përkohshëm i qeverisë skadon më 11 dhjetor, sipas Qendrës për Studime Strategjike dhe Ndërkombëtare.

Disa republikanë kanë filluar të distancohen. Senatori Ted Cruz tha se lufta "zgjati shumë". Senatori Thom Tillis tha se Hegseth përballet me "një llogaridhënie". Kongresmeni Thomas Massie po kërkon një votim për shkarkimin e Hegseth. E Vërteta nuk gjeti asnjë republikan që ka kërkuar përshkallëzim që nga zgjedhjet.

Lufta nuk ka ndaluar

Ndërkohë, luftimet vazhdojnë në shkallë të ulët.

Shtetet e Bashkuara kryen të paktën dy sulme ndaj mbrojtjes kundërajrore iraniane në ishullin Qeshm, në Ngushticën e Hormuzit: më 2 nëntor, në prag të votimit, dhe rreth 6 nëntorit. "Sulme të vogla… e shkatërruam brenda rreth 15 minutash, ndoshta pesë," tha Trump për të dytin. Zyrtarë amerikanë, të cituar pa emër nga mediat, thanë se sulme të tjera më të vogla janë kryer në javët e fundit pa u bërë publike. Sulmet nuk janë të përnatshme.

Në det, sipas Al Jazeera, që citon UKMTO-n, rreth 11 anije u sulmuan në javën deri më 6 nëntor. Më 5 nëntor, një detar u vra në cisternën Velos Sapphire, me flamur të Ishujve Marshall. Më 8 nëntor, Garda Revolucionare deklaroi se "tre cisterna që nuk respektuan rregullat shpërthyen dhe morën flakë". Për shumicën e anijeve, nuk është përcaktuar zyrtarisht kush i goditi.

Natën e 8 nëntorit, një dron goditi fushën e gazit Khor Mor në Kurdistanin irakian. Kompania Dana Gas pezulloi prodhimin dhe furnizimi me energji elektrike i rajonit ra nga mbi 3.700 në rreth 1.000 megavat. Askush nuk e ka marrë përgjegjësinë dhe asnjë autoritet nuk ka emëruar autorin. Kryeministri irakian ka urdhëruar hetim. Sulmet e mëparshme ndaj kësaj fushe u ishin atribuuar milicive irakiane të mbështetura nga Irani.

Shtetet e Bashkuara po forcojnë praninë ushtarake. Aeroplanmbajtëset USS George H.W. Bush dhe USS George Washington zbatojnë bllokadën. Aeroplanmbajtësja USS Theodore Roosevelt u nis nga Singapori më 8 nëntor dhe pritet të mbërrijë në rajon rreth mesit të nëntorit, me Njësinë e 13-të Ekspeditare të Marinsave. Dërgimi u urdhërua në tetor. Më 7 nëntor, Komanda Qendrore njoftoi krijimin e një njësie të re, Task Force Iron Gate, për të ndërprerë rrugët tokësore dhe kaspike të furnizimit të Iranit.

Dy sinjale nga Uashingtoni

Forcat ushtarake në rajon dhe sinjalet politike nga Shtëpia e Bardhë tregojnë në drejtime të ndryshme.

Më 5 nëntor, Trump tha se "ndoshta do të duhet" të shkatërrojë pjesën tjetër të Iranit. Më 8 nëntor, ai i tha CNN-it se sulme të reja janë "shumë të pamundura" nëse bisedimet përparojnë. Ditën pas zgjedhjeve, ai i tha Financial Times se nuk kishte plane të menjëhershme për sulme.

Stephen Miller, i cili zëvendëson Susie Wiles si shef kabineti i Shtëpisë së Bardhë, në prill kishte thënë se lufta mund të zgjaste "pafundësisht". Por sipas Maggie Haberman të New York Times, që citon persona të paidentifikuar, argumenti i Miller për postin ishte se Trump "duhej ta përfundonte gradualisht luftën me Iranin".

Disa analistë, mes tyre Trita Parsi dhe David Schenker, kanë paralajmëruar se rreziku i përshkallëzimit para janarit mbetet i lartë. Reuters ka raportuar të njëjtin shqetësim nga burime të paidentifikuara.

Ora e Netanyahut

Izraeli ka orën e vet.

Sipas Axios, Kanalit 12 izraelit, AP-së dhe Wall Street Journal, që citojnë burime të paidentifikuara, kryeministri Benjamin Netanyahu i kërkoi Trumpit në një telefonatë më 31 tetor sulme të reja kundër Iranit menjëherë pas zgjedhjeve amerikane. Trump, sipas këtyre raportimeve, tha se "nuk nxitohej". Ambasadori i Izraelit në OKB i mohoi raportimet. Netanyahu nuk ka folur publikisht për Iranin që nga zgjedhjet amerikane. Ministri i Mbrojtjes, Israel Katz, tha më 8 nëntor se "misioni ende nuk ka përfunduar".

Në zgjedhjet izraelite të 27 tetorit, blloku i Netanyahut fitoi 53 vende në Knesetin me 120 vende. Në konsultimet me presidentin Isaac Herzog, 67 deputetë rekomanduan ish-shefin e shtabit Gadi Eisenkot dhe 46 Netanyahun. Më 8 nëntor, Herzog i dha Eisenkotit mandatin për të formuar qeverinë, me një afat prej 28 ditësh që mund të zgjatet me 14.

Deri në betimin e një qeverie të re, Netanyahu mbetet kryeministër në detyrë. Sipas ekspertëve ligjorë të cituar nga Asharq Al-Awsat, një qeveri në detyrë mund ende të shkojë në luftë. Eisenkot tha më 1 nëntor se deri në betimin e qeverisë së re do të mbështeste veprime ushtarake vetëm kundër kërcënimeve të drejtpërdrejta dhe të menjëhershme.

Vlerësimi i E Vërtetës

Zgjedhjet e mesmandatit i dhanë Iranit atë që Mokhber e quajti fitore: dëshmi se një luftë që nuk mund ta fitojë ushtarakisht mund t'i kushtojë politikisht presidentit amerikan. Ky mësim ka gjasa të peshojë mbi çdo president të ardhshëm që shqyrton një luftë me Iranin.

Por vlerësimi i E Vërtetës është se zgjedhjet rritën koston politike të luftës pa krijuar asnjë mënyrë për ta përfunduar atë. Irani nuk ka arsye të lëshojë pe tani. Trump ka nevojë për diçka që mund ta paraqesë si fitore. Kongresi i ri nuk mblidhet para 3 janarit dhe nuk mund ta ndalë luftën me votë. Netanyahu ka më pak se një muaj para se një qeveri tjetër ta zëvendësojë.

Nëse javët deri në janar sjellin marrëveshje apo një sulm të fundit varet nga vendime që asnjë nga palët nuk i ka bërë publike. Datat që duhen ndjekur janë 11 dhjetori, kur skadon financimi i qeverisë amerikane, fillimi i dhjetorit, kur skadon afati i Eisenkotit, dhe 3 janari, kur mblidhet Kongresi i ri.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton

Read more