Trump Kërcënon Turqinë

SI PO SANKSIONON TRUMPI NJË VEND TË NATO-S, DHE ÇFARË ÇARJEJE PO HAP NË NATO

Të premten, Departamenti amerikan i Thesarit shpalli sanksione kundër një banke turke të quajtur Golden Global Yatırım Bankası, bashkë me dy filialet e saj në Stamboll.

Nuk është një institucion i madh. Është banka e tridhjetë e pestë për nga madhësia në Turqi, me aktive gjithsej rreth pesëqind e shtatëmbëdhjetë milionë dollarë — një shifër që në sistemin bankar turk mezi vihet re. Por masa që iu vendos është më e rënda që ekziston: përfshirja në listën e Personave të Caktuar Posaçërisht të Zyrës për Kontrollin e Aseteve të Huaja, që do të thotë përjashtim i plotë nga sistemi financiar në dollarë, me një afat prej pesëmbëdhjetë ditësh për mbylljen e çdo transaksioni, deri më 19 shtator.

Dhe pikërisht kjo përzgjedhje — një bankë e vogël, një masë maksimale — është mesazhi.

Miad Maleki, ekspert i sanksioneve pranë Fondacionit për Mbrojtjen e Demokracive në Uashington, e tha pa mëdyshje: banka ishte e vogël, por ishte e para në një vend anëtar të NATO-s që goditet nën operacionin aktual. “Mesazhi për Ankaranë është mjaft i drejtpërdrejtë,” shtoi ai. “Ndërsa Gjiri po mbyllet, Turqia është vendi i qartë ku këto para do të lëvizin më pas, dhe Thesari është tashmë atje.”

Sekretari i Thesarit Scott Bessent e tha edhe më troç: “Ne e dimë kush jeni, e dimë ku jeni, dhe do të vazhdojmë të veprojmë bashkë me aleatët dhe partnerët tanë derisa t’ia kemi varrosur kokën gjarprit iranian.” Dhe njoftoi se një bankë tjetër do të sanksionohet javën e ardhshme — dhe se prej tani duhet pritur sanksione të reja çdo javë.

Sipas deklaratës zyrtare të Thesarit, Golden Global u krijua “me qëllim që t’i mundësonte rrjetit iranian të quajtur ‘rahbar’ të transferonte të ardhurat nga nafta nga Kina në Turqi, ku ato mund të shndërroheshin në para të gatshme dhe në ar nga këmbyesit e parasë të rrjetit”. Banka akuzohet se ka ofruar me vetëdije shërbime bankare korrespondente për institucione financiare iraniane, duke mundësuar transaksione përmes llogarive të kontrolluara nga Forca Kuds e Gardës Revolucionare dhe nga bashkëpunëtorët e saj — mes tyre biznesmeni turk Sıtkı Ayan dhe kompanitë e tij, një rrjet i sanksionuar tashmë në vitin 2022 për lëvizjen e qindra milionë dollarëve nga shitjet e naftës së Forcës Kuds. Thesari flet për “dhjetëra milionë dollarë” transaksione.

Banka e mohon gjithçka. Në një deklaratë, ajo tha se ka respektuar të gjitha kërkesat vendase dhe ndërkombëtare të përputhshmërisë, se personat dhe subjektet e përmendura në vendimin amerikan nuk kanë qenë klientë të saj, se nuk ka pasur asnjë marrëdhënie të drejtpërdrejtë apo të tërthortë me ta, dhe se do të ndjekë rrugët ligjore kundër “akuzave të pabaza”.

Kush ka të drejtë do ta thonë gjykatat, nëse arrijnë ndonjëherë deri atje. Por për këtë histori, çështja nuk është banka. Është vendi ku ajo ndodhet.

Sepse rastësia e datave është e tillë që nuk mund të kalohet pa u përmendur.

Të enjten — një ditë para sanksionit — Halkbank, banka shtetërore e Turqisë, njoftoi se kishte arritur një marrëveshje me Departamentin amerikan të Drejtësisë për mbylljen e një çështjeje që kishte zgjatur nëntë vjet. Në atë çështje, zyrtarë të lartë të Halkbank-ut akuzoheshin se kishin lëvizur në mënyrë të paligjshme rreth njëzet miliardë dollarë të ardhura nga nafta iraniane. Prokurorët amerikanë pretendonin se zyrtarë të lartë të qeverisë turke kishin marrë miliona dollarë ryshfet për ta mbrojtur skemën.

Të enjten, banka shtetërore e Turqisë mbyll një dosje prej njëzet miliardësh për Iranin. Të premten, një bankë private turke sanksionohet për të njëjtën gjë.

Kjo nuk është një sanksion. Është një sekuencë.

Dhe ajo sekuencë ka një histori më të gjatë, që Ankaraja e njeh mirë, sepse e ka jetuar.

Në vitin 2018, kur Trump kërcënoi me “sanksione të mëdha” për shkak të mbajtjes në burg të pastorit amerikan Andrew Brunson, presidenti Erdogan u përgjigj me një fjali që që atëherë është përsëritur si formulë: “Nuk mund ta bësh Turqinë të tërhiqet një hap me sanksione. Shtetet e Bashkuara nuk duhet të harrojnë se mund të humbasin një partner të fortë dhe të sinqertë si Turqia.” Ai e quajti presionin “luftë psikologjike”. Po atë vit, ministri i Jashtëm Çavuşoğlu tha për sanksionet amerikane ndaj Iranit: “Ne u kemi thënë se nuk do t’u bashkohemi këtyre sanksioneve.”

Në tetor 2019, pas ofensivës turke në Sirinë veriore, Trump sanksionoi Ministrinë e Mbrojtjes dhe Ministrinë e Energjisë të Turqisë, bashkë me tre ministra. I hoqi nëntë ditë më vonë, pas një armëpushimi.

Në dhjetor 2020, Uashingtoni vendosi sanksione mbi agjencinë turke të prokurimeve të mbrojtjes për blerjen e sistemit rus S-400. Ministria e Jashtme turke e quajti “një gabim të rëndë” dhe “të pashpjegueshëm”, dhe paralajmëroi se Turqia “do të hakmerret në mënyrën dhe kohën që e sheh të përshtatshme”. Erdogani: “Nga aleati ynë i NATO-s, Shtetet e Bashkuara, ne presim mbështetje… jo sanksione.”

Në gusht 2022, zëvendëssekretari amerikan i Thesarit u shkroi bizneseve turke duke i paralajmëruar për rreziqe sanksionesh nëse vazhdonin marrëdhëniet me subjekte ruse. Këshilltari i Erdoganit, İbrahim Kalın, u përgjigj se sanksionimi i Rusisë “do ta dëmtonte më shumë Turqinë”.

Dhe viti 2026. Në mars, Thesari sanksionoi tri organizata bamirësie turke për financim të Hamasit. Në korrik, një letër e Departamentit të Shtetit drejtuar Kongresit rikonfirmoi se Turqia nuk mund të rikthehet në programin e avionëve F-35. Po në korrik, shefi i inteligjencës turke, i njëjti İbrahim Kalın, e uroi personalisht udhëheqësin e ri të Hamasit për zgjedhjen e tij. Dhe të premten, banka e parë e një vendi të NATO-s hyri në listën e zezë.

Tetë vjet. E njëjta bisedë. Me tone gjithnjë e më të larta nga të dyja anët.

Sepse ndërsa kjo bisedë vazhdonte, Turqia nuk ka qëndruar në vend.

Ajo mbetet vendi me ushtrinë e dytë më të madhe të NATO-s. Ajo kontrollon Bosforin dhe Dardanelet. Ajo strehon bazën ajrore të Incirlikut, ku sipas raportimeve prej dekadash ruhen armë bërthamore amerikane.

Por në gusht të këtij viti, ajo nënshkroi në Mekë, bashkë me Arabinë Saudite dhe Pakistanin, një marrëveshje mbrojtjeje kolektive me një klauzolë të modeluar sipas Nenit 5 të NATO-s — jashtë NATO-s. Dhjetë ditë më vonë, Izraeli bombardoi një bazë ajrore siriane pikërisht për të penguar vendosjen e trupave turke atje, dhe i dërguari amerikan paralajmëroi se avionët luftarakë turq gati u ngritën në ajër, në bindjen se po sulmoheshin. Fytyra e Erdoganit ndodhet sot mbi afishet e fushatës së Netanyahut, nën mbishkrimin “Ata duan që Netanyahu të humbasë”. Sistemi S-400 mbetet i pazgjidhur. Dera e F-35-ave mbetet e mbyllur.

Domethënë: vendi që sot po ndëshkohet ekonomikisht nga Uashingtoni është i njëjti vend që sapo ka ndërtuar një çati alternative sigurie me Riadin dhe Islamabadin, dhe që ndodhet në një përplasje pothuajse të armatosur me aleatin më të ngushtë të Uashingtonit në rajon.

Kur sanksionon një aleat që nuk ka ku të shkojë, ai qëndron. Kur sanksionon një aleat që sapo ka gjetur ku të shkojë, llogaritja ndryshon.

STANDARDI I DYFISHTË QË DO TA NDEZË

Dhe ka dy elemente në këtë sanksion që në Ankara do të lexohen si provokim, sepse janë të tillë.

I pari është Kina. Lexojeni edhe një herë akuzën e vetë Thesarit: banka u krijua për të transferuar të ardhurat nga nafta iraniane “nga Kina në Turqi”. Sanksioni godet tubin. Burimi mbetet i paprekur. Sipas Washington Times, Thesari “ende nuk ka goditur shumë nga linjat më të rëndësishme ekonomike të Iranit në Kinë, konkretisht disa banka shtetërore që shërbejnë si porta e Teheranit drejt tregjeve botërore”. CNBC: “Shtetet e Bashkuara ende nuk kanë ndërmarrë asnjë veprim konkret kundër Kinës, partnerit më të madh tregtar të Iranit dhe blerësit kryesor të naftës së tij.”

Një bankë turke prej pesëqind milionë dollarësh sanksionohet për lëvizjen e parave kineze. Bankat kineze që i nisin ato para nuk preken.

I dyti është Gjiri. Një javë më parë, Thesari kishte vepruar kundër degëve në Emirate të bankës egjiptiane Banque Misr, të cilat i quajti “një nyje kritike për aksesin e regjimit iranian në dollarë”. Por masa ndaj tyre ishte më e lehtë: një kufizim i aksesit në transaksionet në dollarë sipas Ligjit Patriot, jo përfshirje në listën e zezë. Ajo nuk preku selinë qendrore të Banque Misr, as degët e tjera. Dhe subjekti ishte egjiptian — asnjë institucion emirat nuk është emëruar.

Banka në Gjir mori një gardh. Banka në Turqi mori gijotinën.

Askush në Ankara nuk do të ketë nevojë për ndihmë për ta lexuar këtë dallim.

Nuk mungon skepticizmi as brenda vetë industrisë së sanksioneve. Brett Erickson, drejtues i Obsidian Risk Advisors, tha se sanksionimi i Golden Global “do ta rrisë vetëm në mënyrë margjinale presionin mbi Iranin”, dhe shtoi një fjali që e përmbledh gjithë strategjinë: “Të dëmtosh Iranin dhe të ndryshosh rezultatin e kësaj lufte janë dy gjëra shumë të ndryshme.” Ai paralajmëroi edhe për një hakmarrje të mundshme nga Teherani.

Bessent, nga ana e vet, ka thënë se ekonomia iraniane mund të jetë “javë ose muaj” larg kolapsit. Fondi Monetar Ndërkombëtar pret inflacion vjetor prej gati shtatëdhjetë për qind në Iran deri në fund të vitit. Por Irani ka dekada përvojë në shmangien e sanksioneve, dhe Ngushtica e Hormuzit mbetet e mbyllur.

Qeveria turke ende nuk ka reaguar zyrtarisht. Por nuk ka nevojë të hamendësojmë se çfarë do të thotë, sepse e ka thënë tashmë tetë herë në tetë vjet: sanksionet nuk e tërheqin Turqinë një hap, ato e dëmtojnë aleancën, dhe Turqia do të përgjigjet në kohën që e sheh të përshtatshme.

Ajo që ka ndryshuar nuk është përgjigjja e Ankarasë. Është pesha e saj.

Në vitin 2018, kur Erdogani paralajmëroi se Uashingtoni “mund të humbasë një partner si Turqia”, ajo ishte një frazë. Sot, Turqia ka nënshkruar një pakt mbrojtjeje me dy fuqi myslimane jashtë NATO-s, është në përplasje të hapur me Izraelin, është përjashtuar nga programi kryesor i armatimit të aleancës, dhe sapo ka parë një bankë të vetën të vendoset në listën e zezë ndërsa bankat kineze që ushqejnë të njëjtin rrjet mbeten të paprekura.

NATO është një aleancë ushtarake. Por ajo mbahet edhe nga diçka tjetër: nga bindja e çdo anëtari se aleatët nuk i përdorin armët e tyre ekonomike kundër njëri-tjetrit. Kur ajo bindje thyhet për një anëtar që tashmë ka një derë tjetër të hapur, çarja nuk mbetet ekonomike.

Bessent tha se shpreson që asnjë bankë tjetër të mos ketë nevojë të sanksionohet. Pastaj tha se e ardhshmja vjen javën tjetër.

E Vërteta — aty ku e vërteta gjithmonë fiton.